တယ်လီကျန်းမာ - Telekyanmar

"ဒီဆေးလေး သောက်လိုက်ရင် ငါ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်တွေ ဘယ်လိုများ ပြောင်းလဲသွားမလဲ၊ ငါ့နှလုံးခုန်နှုန်းတွေများ ရုတ်တရက် ရပ်သွားမလား၊ ဆေးမတည့်တာများ ဖြစ်မလား" ဆိုတဲ့ အတွေးတွေက ခေါင်းထဲမှာ ပင့်ကူအိမ်လို ရှုပ်ထွေးနေတတ်တယ်။

​တစ်ခါကဆိုရင် အပြင်သွားရင်း ကော်ဖီတစ်ခွက် သောက်လိုက်မိတယ်။ သိပ်မကြာခင်မှာပဲ ရင်တွေ တဒိုင်းဒိုင်းခုန်လာပြီး ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးက ကြွက်သားတွေ တုန်ယင်လာခဲ့တယ်။ ရင်ဘတ်ထဲကနေ ကတုန်ကယင်နဲ့ သေတော့မလို ခံစားရတယ်။ သာမန်လူတွေအတွက် ခွန်အားဖြစ်စေတဲ့ ကော်ဖီက ကျွန်တော့်ရဲ့ နူးညံ့နေတဲ့ အာရုံကြောစနစ်အတွက်တော့ မီးလောင်ရာ လေပင့်သလို ဖြစ်စေခဲ့တယ်။ တခြားသူတွေလို အပူအပင်ကင်းကင်းနဲ့ ကော်ဖီပူပူလေး တစ်ခွက်ကို အရသာခံသောက်ပြီး မနက်ခင်းကို အေးအေးလူလူ စတင်ချင်တဲ့ ဆန္ဒဟာ ကျွန်တော့်အတွက်တော့ ရယူဖို့ ခက်ခဲလွန်းတဲ့ ဇိမ်ခံပစ္စည်းတစ်ခုလို ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲကို ဝင်ရောက်လာတဲ့ ပြင်ပလှုံ့ဆော်မှုလေး နည်းနည်းဖြစ်သွားတာကိုပဲ ကျွန်တော့်ရဲ့စိတ်က ကြီးမားတဲ့ အန္တရာယ်ကြီးတစ်ခုလို ထင်မှတ်နေခဲ့တာပါ။

​အပြင်ပန်းက ကြည့်ရင်တော့ ကျွန်တော်ဟာ အရာအားလုံးကို တည်တည်ငြိမ်ငြိမ်နဲ့ စီမံခန့်ခွဲနိုင်တဲ့ သူတစ်ယောက်ပါ။ ဒါပေမယ့် ဘဝရဲ့ အပြောင်းအလဲတွေ၊ အထူးသဖြင့် တာဝန်သစ်တစ်ခုအတွက် ခရီးရှည်ကြီး သွားရတော့မယ်ဆိုတဲ့ ကိစ္စမျိုးတွေ ကြုံလာရရင် ကျွန်တော့်ရဲ့ အတွင်းစိတ်က ရေတွေဝင်နေတဲ့ လှေငယ်လေးတစ်စင်းလို လေးလံသွားတတ်တယ်။ ခရီးသွားရမယ် ဆိုတဲ့အသိက ခေါင်းထဲဝင်လာတာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် ရင်ဘတ်ထဲက တင်းကျပ်လာပြီး အသက်ရှူရတာ ခက်ခဲလာတယ်။ အနာဂတ်မှာ ဖြစ်လာမယ့် အရာတွေကို ကြိုတွေးပြီး ပူပန်နေရတဲ့ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးကြီးက ကျွန်တော့်ကို မြေကြီးပေါ် ပြားပြားဝပ်သွားစေလောက်အောင် လေးလံလွန်းလှပါတယ်။

​ဒါပေမယ့်... တစ်နေ့တာရဲ့ အဆိုးရွားဆုံး အချိန်တွေဟာ မနက်ခင်းနဲ့ နေ့လယ်ခင်းတွေ ဖြစ်ခဲ့ပေမယ့် ညနေစောင်းလို့ နေမင်းကြီး ဝင်သွားတဲ့ အချိန်လေးမှာတော့ ကျွန်တော့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်ဟာ အံ့ဩစရာကောင်းလောက်အောင် ပြန်လည် တည်ငြိမ်လာတတ်တယ်။

​ပတ်ဝန်းကျင်က အေးချမ်းသွားချိန်၊ ကောင်းကင်ကြီး မှောင်ရီပျိုးလာချိန်တွေမှာ ကျွန်တော် စက်ဘီးလေး တစ်စီးနဲ့ အပြင်ထွက်စီးဖြစ်တယ်။ လေအေးအေးလေးကို ရှူရှိုက်ရင်း လမ်းလျှောက်ဖြစ်တယ်။ အဲဒီလို အချိန်မျိုးဆိုရင်တော့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက တင်းကျပ်နေတဲ့ စိုးရိမ်စိတ်တွေဟာ ရေငွေ့တွေလို တဖြည်းဖြည်း လွင့်စင်သွားတတ်ပါတယ်။ အဲလိုအချိန်တွေရောက်လာရင်တော့ "ဪ... ငါဟာ အသက်ရှင်လျက် ရှိနေပါသေးလား၊ ဒီမုန်တိုင်းတွေကို ငါ ဖြတ်ကျော်နိုင်ပါသေးလား" ဆိုတဲ့ မျှော်လင့်ချက် ရောင်ခြည်လေးကို ပြန်လည် ရှာဖွေတွေ့ရှိရတတ်ပါတယ်။

​Anxiety ဆိုတာ လူတစ်ယောက်ရဲ့ ဝိညာဉ်ကို တိတ်တဆိတ် ကိုက်စားတတ်တဲ့ အရာပါ။ ကိုယ်လက်အင်္ဂါ ချို့တဲ့သွားတာ မဟုတ်ပေမယ့် မမြင်ရတဲ့ သံကြိုးတွေနဲ့ နှောင်ဖွဲ့ခံထားရသလို နေ့စဉ်ဘဝကို ခက်ခက်ခဲခဲ ရုန်းကန်နေရပါတယ်။

ဒါပေမယ့်... မနက်ဖြန် မနက်ခင်းမှာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေနဲ့ ပြန်နိုးလာဦးမယ် ဆိုတာကို သိနေရင်တောင်မှ၊ ညနေခင်းရဲ့ လေပြေညင်းလေးတွေက ကျွန်တော့်ကို ဆက်လက် ရှင်သန်ဖို့ ခွန်အားတွေ ပေးနေဦးမှာပါ....။

စိုးရိမ်စိတ်​တွေနှင့် နေခဲ့ဖူးသူ တစ်ယောက် - အပိုင်း (၁)
(မမြင်ရသော လှိုင်းလုံးကြီးများအောက်က မနက်ခင်းများ)

​မနက်ခင်း အိပ်ရာထ မျက်လုံးနှစ်လုံး မပွင့်ခင် ကျွန်တော့်အတွေးထဲကို ပထမဆုံး ဝင်ရောက်လာတာဟာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုပါပဲ။

​နေရောင်ခြည်က ပြတင်းပေါက်ကနေတစ်ဆင့် အခန်းထဲကို ခပ်ဖျော့ဖျော့ ကျရောက်နေပေမယ့် ကျွန်တော့်ရင်ဘတ်ထဲမှာတော့ မုန်တိုင်းတစ်ခုက ကြိုတင် အုံ့ဆိုင်းနေခဲ့ပြီ။ အိပ်မက်တွေထဲကနေ လက်တွေ့ဘဝထဲကို ကူးပြောင်းလာတဲ့ စက္ကန့်ပိုင်းလေးအတွင်းမှာပဲ ရင်ဘတ်ထဲက အလုံးကြီးတစ်ခု ဆို့တက်လာသလို ခံစားရတယ်။ အကြောင်းပြချက် တိတိပပ မရှိပါဘူး။ ဒါပေမယ့် တစ်ခုခုတော့ မှားယွင်းနေပြီဆိုတဲ့ အသိစိတ်က သွေးကြောတွေထဲကို အေးစက်စက် စီးဝင်သွားတယ်။

​တကယ်တော့ ကျွန်တော့်ရဲ့ ညတွေဟာ အပိုင်းအစလေးတွေလို တစ်စစီ ကွဲကြေနေခဲ့တာ ကြာပါပြီ။ သာမန်လူတွေအတွက် အိပ်စက်ခြင်းဟာ တစ်နေ့တာရဲ့ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုတွေကို ချထားခဲ့ရာ ငြိမ်းချမ်းတဲ့ နားခိုရာ ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်ပေမယ့် ကျွန်တော့်အတွက်တော့ ညဘက်တွေဟာ မမြင်ရတဲ့ စစ်ပွဲငယ်လေးတွေ ဆင်နွှဲရတဲ့ အချိန်တွေပါပဲ။

ညဉ့်နက်သန်းခေါင်ယံတွေမှာ နှစ်နာရီခြား တစ်ခါလောက် ကျွန်တော် လန့်လန့်နိုးလာတတ်တယ်။ အိပ်မက်ဆိုးတွေ မက်လို့တော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် ခန္ဓာကိုယ်ထဲက အလိုအလျောက် တပ်ဆင်ထားတဲ့ နှိုးစက်နာကြီးတစ်ခုက အချိန်ကိုက် မြည်လာသလိုပဲ။ ရင်ဘတ်ထဲက ဟာတာတာ ခံစားချက်ကြီးနဲ့အတူ မျက်လုံးတွေက အမှောင်ထဲမှာ ပွင့်လာတတ်တယ်။ ဒီလို အိပ်စက်မှု ပြတ်တောက်နေတာတွေက ကျွန်တော့်ရဲ့ အာရုံကြောတွေကို သံကြိုးလို တင်းကျပ်နေစေခဲ့ပြီး မနက်ခင်းမှာ ကောင်းမွန်စွာ နိုးထနိုင်ပါ့မလား​ဆိုပြီး ပိုလို့တောင် ကြောက်ရွံ့လာစေခဲ့တယ်။

​ဘာကို စိုးရိမ်နေမှန်း တိတိကျကျ မသိပေမယ့် တစ်နေ့တာကို ရင်ဆိုင်ရတော့မယ်ဆိုတဲ့အသိက ရင်ဘတ်ပေါ်ကို ကျောက်တုံးကြီးတစ်တုံး ဖိတင်လိုက်သလို လေးလံသွားစေတယ်။ မထချင်ဘူး။ ဘာမှမလုပ်ချင်လောက်အောင် တွန်းအားတွေ ကင်းမဲ့နေတယ်။ သူများတွေ မျက်စိထဲမှာတော့ ကျွန်တော်ဟာ အိပ်ရာထဲမှာ ငြိမ်ငြိမ်လေး လှဲနေတဲ့သူပါ။ ဒါပေမယ့် ကျွန်တော့်ရဲ့ နှလုံးသားနဲ့ အာရုံကြောတွေကတော့ မာရသွန်ပြေးပွဲကြီးတစ်ခုကို အပြေးအလွှား ဝင်ပြေးနေရသလိုမျိုး အမောဆို့ပြီး ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေပါပြီ။ အဲဒီအချိန်ဆို ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးက သွေးကြောတွေထဲမှာ စိုးရိမ်စိတ်တွေက ရေခဲရေလို စီးဆင်းနေသလား အောက်မေ့ရတယ်။

​အိပ်ရာပေါ်ကနေ အားယူပြီး ထလိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် ကျွန်တော့်ရဲ့ နေ့စဉ်ရုန်းကန်မှုက စတင်ပါပြီ။ ခေါင်းရဲ့ ညာဘက်ခြမ်း နားထင်ကြောတွေကနေ စတင်ပြီး ညာဘက်မျက်လုံးအိမ်ထဲအထိ ထိုးကိုက်လာတဲ့ နာကျင်မှုက ဆီးကြိုနေတတ်တယ်။ တစ်ခါတစ်လေ မူးဝေဝေနဲ့ လောကကြီးက ခဏတာ ဟန်ချက်ပျက်သွားသလို ခံစားရတယ်။ နားထဲမှာလည်း အဆက်မပြတ် မြည်နေတဲ့ အသံတွေကို ကြားနေရတတ်တယ်။ ဒီလို မနက်ခင်းမျိုးတွေမှာဆိုရင် ပတ်ဝန်းကျင်က အသံတွေဟာ ကျွန်တော့် နားစည်ကို လာမှန်တဲ့ ခဲလုံးလေးတွေလိုပါပဲ။ အိမ်သားတွေ အချင်းချင်း သာမန်ပြောဆိုနေတဲ့ စကားသံတွေကအစ ကျွန်တော့်အတွက်တော့ အပ်ချွန်ချွန်လေးတွေလို ဖြစ်နေပြီး စိတ်ထဲမှာ အလိုလိုနေရင်း ကြောက်ရွံ့မှုတွေ ဝင်လာတတ်တယ်။ အရာအားလုံးက ကျွန်တော့်ကို ခြိမ်းခြောက်နေသလိုပါပဲ။

​အဲဒီလို အချိန်မျိုးဆို ကျွန်တော့်ရဲ့ အလိုအလျောက် တုံ့ပြန်မှုက လက်ကောက်ဝတ်က စမတ်နာရီလေးဆီကို အကြည့်ရောက်သွားတာပါပဲ။ နာရီကပြနေတဲ့ ဂဏန်းတွေက ကျွန်တော့်အတွက်တော့ အသက်ဆက်ရှင်ဖို့ အာမခံချက်တွေလို ဖြစ်နေခဲ့တယ်။

​"သွေးပေါင်ချိန် ဘယ်လောက်ရှိလဲ... ၁၁၇/၆၉။"

"အောက်ဆီဂျင် ဘယ်လောက်လဲ... ၉၉ ရာခိုင်နှုန်း။"

"နှလုံးခုန်နှုန်းကရော... တစ်မိနစ်ကို ၁၀၃။"

​နှလုံးခုန်နှုန်းက နည်းနည်း မြန်နေပေမယ့် ECG ရလဒ်က ပုံမှန် (Sinus Rhythm) ပဲလို့ ပြနေတယ်။ ဆေးပညာအရကြည့်ရင် ကျွန်တော့် ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဘာအန္တရာယ်မှ မရှိဘူးဆိုတာ သေချာနေတယ်။ ဒါပေမယ့် Anxiety လို့ခေါ်တဲ့ စိုးရိမ်ပူပန်စိတ်က ယုတ္တိဗေဒကို လက်မခံပါဘူး။ ဂဏန်းတွေ ပုံမှန်ပြနေတယ်ဆိုတာကို ကျွန်တော့်ရဲ့ ဦးနှောက်က သိပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အဲဒီ ယုတ္တိဗေဒကို လက်မခံနိုင်လောက်အောင် ဖောက်ပြန်နေတဲ့ ကိုယ့်စိတ်ကိုကိုယ် ပြန်ကြည့်ပြီး ဒေါသထွက်ရမလို၊ ငိုပဲ ငိုချင်တော့မလို အားငယ်မှုမျိုးကလည်း မနက်ခင်းတိုင်းရဲ့ အဖော်အလှည့် တစ်ခုလို ဖြစ်နေခဲ့တယ်။ ကျွန်တော့်စိတ်ကတော့ "ငါ တစ်ခုခု ဖြစ်တော့မလား၊ ငါ့ခေါင်းကိုက်နေတာ သွေးကြောများ ပြတ်သွားမလား၊ ငါ့နှလုံး ရပ်သွားတော့မလား" ဆိုတဲ့ အဆိုးဝါးဆုံး ဇာတ်လမ်းတွေကိုပဲ ဆက်တိုက် ဖန်တီးနေတော့တယ်။ ရောဂါကြီးတစ်ခုခု ဖြစ်နေပြီလား ဆိုတဲ့ အတွေးက ခေါင်းထဲကနေ ဖျောက်ဖျက်ပစ်လို့ မရအောင် ကပ်ငြိနေခဲ့တယ်။

​ဒီလိုနဲ့ ကျွန်တော်ဟာ နေ့စဉ် စားသောက်နေကျ အစားအသောက်တွေကိုပါ ကြောက်ရွံ့လာခဲ့ရတယ်။ ထမင်းစားတဲ့အခါမှာတောင် "ဒီဟင်းနဲ့ ဒီဟင်း တွဲစားမိရင် တည့်ပါ့မလား။ ငါ့ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဘယ်လိုတွေများ ဓာတ်ပြုသွားမလဲ" ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်မရှိတဲ့ စိုးရိမ်စိတ်တွေက ဝင်ရောက် နှောင့်ယှက်တတ်တယ်။ ပိုဆိုးတာက ဆေးဝါးတွေပါပဲ။ ခေါင်းကိုက်လို့၊ နေမကောင်းလို့ သာမန် ဆေးပြားလေးတစ်ပြား သောက်ရမယ်ဆိုရင်တောင်

ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ်

​မနေ့က မနက်ခင်း ကော်ဖီလေးသောက်ရင်း နိုင်ငံတကာသတင်းတွေ ဖတ်နေတုန်း ကျွန်တော့်မှာ ထိတ်လန့်စရာကောင်းတဲ့​ သတင်းတစ်ပုဒ် ဖတ်လိုက်ရပါတယ်။

ဇာတ်လမ်းက ဒီလိုဗျ။ တောင်အမေရိကတိုက်ရဲ့ အစွန်ဆုံး အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာလာတဲ့ MV Hondius ဆိုတဲ့ ဇိမ်ခံ အပျော်စီး ပင်လယ်ကူး သင်္ဘောကြီးတစ်စီး ရှိတယ်။ အဲဒီသင်္ဘောကြီးပေါ်မှာ နိုင်ငံပေါင်းစုံက ငွေကြေးတတ်နိုင်တဲ့ ခရီးသည်တွေဟာ ဒေါ်လာတွေ ထောင်သောင်းချီ အကုန်ခံပြီး အေးချမ်းတဲ့ အန္တာတိက ရေခဲပြင်တွေဆီကို အပန်းဖြေဖို့ သွားကြတာပေါ့။ ဒါပေမယ့် ကံမကောင်း အကြောင်းမလှချင်တော့ သူတို့ သင်္ဘောပေါ် မတက်ခင် ကုန်းတွင်းပိုင်း တောတောင်တွေထဲ လည်ပတ်ရင်းကနေ မျက်မြင်မရတဲ့ သေမင်းတမန် ​ရောဂါဆိုးကြီးကို သင်္ဘောပေါ် သယ်ဆောင်လာခဲ့မိကြတယ်။ အဲဒါကတော့ အခုလောလောဆယ် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) ကိုယ်တိုင် အရေးပေါ် စောင့်ကြည့်နေရတဲ့ "ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ် (Hantavirus)" ပါပဲ။

​ပိုက်ဆံတွေ သိန်းချီပေးပြီး အပန်းဖြေရင်း ရောဂါကူးစက်ခံရရင်ဆိုပြီး တွေးကြည့်ရုံနဲ့တင် ကျောချမ်းစရာ ကောင်းလှပါတယ်။ သင်္ဘောပေါ်မှာ ရောဂါလက္ခဏာတွေ စုပြုံပြလာပြီး အခုဆိုရင် လူနာ (၇) ဦး တွေ့ထားတဲ့အထဲက (၃) ဦးတောင် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီလို့ ဆိုပါတယ်။ ဒီသတင်းကို ကြားတော့ ကျွန်တော့်မှာ အံ့သြရသလို တစ်ဖက်ကလည်း စိုးရိမ်စိတ်တွေ တဖြည်းဖြည်း ဝင်လာတယ်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ဒီ "ဟန်တာ" ဆိုတဲ့ အကောင်က အဝေးကြီးက အကောင်မဟုတ်ဘူးဗျ။ ကျွန်တော်တို့ အိမ်တွေ၊ ဂိုဒေါင်တွေ၊ စတိုခန်းတွေထဲမှာ အခန့်သား နေထိုင်နေကြတဲ့ "ကြွက်" တွေဆီကနေ လာတာမို့လို့ပါပဲ။
.

🦠 ​ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ် ဆိုတာ ဘာကောင်လဲ။

​စဉ်းစားကြည့်ဗျာ။ ကျွန်တော်တို့တွေ ကိုဗစ်ကာလတုန်းက လင်းနို့တွေ၊ သင်းခွေချပ်တွေကို ကြောက်လိုက်ရတာ။ အခု ဟန်တာကျတော့ ကိုယ့်အိမ်မှာ ကိုယ်နဲ့ အတူတူ အခန်းငှားခမပေးဘဲ နေနေတဲ့ ကြွက်တွေဆီက လာတာတဲ့။ ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ်ဆိုတာ အသစ်စက်စက် ပေါ်လာတဲ့ ရောဂါတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ကြွက်တွေရဲ့ ဆီး၊ မစင် (ကြွက်ချေး) နဲ့ တံတွေးတွေကနေတစ်ဆင့် လူကို ကူးစက်တတ်တဲ့ ပြင်းထန် အဆုတ်ရောဂါ (Hantavirus Pulmonary Syndrome) ကို ဖြစ်စေတဲ့ ဗိုင်းရပ်စ်တစ်မျိုးပါ။

​ဒါပေမယ့် အခု သင်္ဘောပေါ်မှာ ပြဿနာရှာသွားတဲ့ အကောင်က သာမန် ဟန်တာမျိုးနွယ် မဟုတ်ဘူးဗျ။ "Andes hantavirus" လို့ခေါ်တဲ့ အန္ဒီးစ် မျိုးစိတ်ကွဲ ဖြစ်နေတယ်။ သူ့ရဲ့ ထူးခြားချက်က ဘာလဲဆိုတော့ သာမန်ဟန်တာတွေက ကြွက်ကနေ လူကိုပဲ ကူးတယ်။ လူအချင်းချင်း မကူးဘူး။ ဒါပေမယ့် ဒီ Andes ကောင်ကတော့ လူကနေ လူကိုပါ "အနီးကပ်၊ ကြာရှည် ထိတွေ့မှု" ရှိရင် ကူးစက်နိုင်စွမ်း ရှိတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ကို ပြန်သွားကြတဲ့ သင်္ဘောပေါ်က ခရီးသည်တွေကို ကျန်းမာရေး အာဏာပိုင်တွေက လိုက်လံစုံစမ်းပြီး Contact Tracing တွေ အသည်းအသန် လုပ်နေရတာပေါ့။
.

🐀 ​ကူးစက်ပုံ နည်းလမ်း

​ဒီနေရာမှာ ကျွန်တော်တို့တွေ အမှတ်တမဲ့ ဖြစ်နေတတ်တဲ့ ကူးစက်ပုံလေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ တချို့က ထင်လိမ့်မယ်။ "ဟာ... ငါတို့က ကြွက်မှ မစားတာ၊ ကြွက်ကိုက်ခံရတာမှ မဟုတ်တာ၊ ဘယ်ကူးပါ့မလဲ" လို့။ အဲဒီမှာ ဇာတ်လမ်းက စတာပဲ။

ကြွက်ကိုက်ခံရလို့၊ ကြွက်ကို တိုက်ရိုက်ကိုင်မိလို့ ကူးတယ်ဆိုတာက အလွန်နည်းပါတယ်။ ​တကယ့် လက်တွေ့မှာ ကူးစက်ပုံက ဒီလိုဗျ။ မြန်မာဆန်ဆန် ပြောရရင်တော့ ကျွန်တော်တို့ အိမ်တွေမှာ "နှမြောလို့" ဆိုပြီး မပစ်ရက်ဘဲ စုပုံသိမ်းထားတဲ့ ပစ္စည်းဟောင်းတွေ၊ ဖာတွေ၊ ပုံးတွေ ပြည့်နေတဲ့ စတိုခန်းလေးတွေ ရှိတယ် မဟုတ်လား။ အဲဒီမှာ မစ်ကီမောက်စ်ရဲ့ ဆွေမျိုးတွေက အိမ်ရာဆောက်ပြီး ဇိမ်ကျနေတာလေ။ တစ်နေ့ကျတော့ ကိုယ်က စိတ်ကူးပေါက်ပြီး "ကဲ... ဒီနေ့တော့ စတိုခန်း ရှင်းမှပဲ" ဆိုပြီး တံမြက်စည်း တစ်ချောင်းကိုင်၊ ဖုန်စုပ်စက်လေးဆွဲပြီး ဝင်သွားရော ဆိုပါတော့။

​အဲဒီအခန်းထဲမှာ ကြွက်တွေက သူတို့ရဲ့ ဆီးတွေ၊ ချေးတွေ စွန့်ပစ်ထားတာ ကြာပြီဆိုတော့ ခြောက်သွေ့နေပြီ။ ကိုယ်က အဲဒီ ကြွက်ချေးခြောက်တွေကို တံမြက်စည်းနဲ့ ဖုန်ထလာအောင် ခပ်ကြမ်းကြမ်း လှည်းချလိုက်တဲ့အခါ ဒါမှမဟုတ် ဖုန်စုပ်စက်နဲ့ စုပ်လိုက်တဲ့အခါ... ကြွက်ချေးထဲမှာ ခိုအောင်းနေတဲ့ ဗိုင်းရပ်စ်လေးတွေဟာ အမှုန်အမွှားလေးတွေအဖြစ် လေထဲကို ပျံတက်လာပါတယ်။ အဲဒီ လေထဲဝဲနေတဲ့ ဗိုင်းရပ်စ်တွေကို ကိုယ်က "ရှူး" ခနဲ ဝင်လေအဖြစ် ရှူသွင်းလိုက်မိပြီ ဆိုတာနဲ့ ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ်ဟာ သင့်အဆုတ်ထဲကို အပိုင်စီးဖို့ ရောက်ရှိသွားပါပြီ။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် သန့်ရှင်းရေး လုပ်နေတယ်လို့ ထင်ရင်းကနေ ရောဂါပိုးကို နှာခေါင်းထဲ အတင်းဆွဲသွင်းသလို ဖြစ်သွားတာ။
.

🤒​ ရောဂါလက္ခဏာများ

​ဗိုင်းရပ်စ် ခန္ဓာကိုယ်ထဲ ချက်ချင်ဝင်သွားပြီဆိုရင်း လက္ခဏာ မပြသေးပါဘူး။ ၁ ပတ်ကနေ ၈ ပတ်အထိ အေးအေးဆေးဆေး ပုန်းနေတတ်ပါတယ်။ ပြီးမှ စပြတဲ့ အစောပိုင်း လက္ခဏာတွေကလည်း ရိုးရိုးတုပ်ကွေးနဲ့ သိပ်မကွာဘူးဗျ။ ဖျားမယ်၊ ချမ်းတုန်မယ်၊ ကိုယ်လက်တွေ ကိုက်ခဲမယ် (အထူးသဖြင့် ပေါင်၊ ခါးနဲ့ ပခုံးကြွက်သားတွေ အတော်လေး နာကျင်ကိုက်ခဲတတ်တယ်)၊ ခေါင်းမူးမယ်၊ ပျို့အန်မယ်၊ ဝမ်းလျှောမယ်။ လူနာကတော့ "သြော်...

မီးပျက်တဲ့အထဲ အိပ်ရပေမယ့် မီးပလပ်ကိုဖွင့်ထားမိရင် အိပ်ပျော်နေချိန် မီးရေးထင်းရေးတွေ ဖြစ်နိုင်လို့ သေချာစစ်ဆေးပြီးမှ အိပ်ရာ၀င်ပါနော်။ တိုက်ခန်းထဲနေသူအဖို့တော့ မလွယ်ကြောပါ။ အားသွင်းပန်ကာလိုမျိုးလေးတွေ အခြားဖြစ်နိုင်ခြေရှိတာလေးတွေ လုပ်ပါလေ။ အပူဒဏ်ကြားထဲ သွေးတိုးနဲ့ ဆီးချိုတွေကိုလည်း ထိန်းကြပါဦးနော်။

အပူဒဏ်ကို အန်တုနိုင်ကြပါစေ….။

ဖျားပြီး ကိုယ်ပူကြီးလာပြီဆိုရင် နဖူးပေါ် ရေအေးဝတ်လေး တင်ပေးထားတာ မှန်ပါသလား 🤔

တကယ်တော့ အပူများနေတဲ့အခါ ရေငွေ့ အမြန်ပျံအောင် ချွေးအတုထွက်သယောင် လုပ်ပေးတာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အပူချိန်ကို ပြန်လည်ညှိပေးတဲ့ လုပ်ငန်းစဥ်တစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် နဖူးပေါ်က ရေပတ်၀တ်ထက် ကိုယ်ခန္ဓာမှာ သွေးကြောအကြီးတွေ ဖြတ်စီးဆင်းသွားတဲ့ နေရာတွေမှာ အပူကျအောင် ရေပတ်သုတ်ပေးတာကမှ အမှန်ပါ။

အရေပြားအောက်ကနေ သွေးကြောအကြီးတွေ ဖြတ်ဆင်းသွားတဲ့ နေရာတွေကတော့ လည်ပင်း၊ ဂုတ်၊ ချိုင်းကြားနဲ့ ပေါင်ကြားတို့ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ရေပတ်၀တ်နဲ့ ခဏခဏ သုတ်ပေးတာ၊ ရေချိုးပေးရင်လည်း အထက်ပါနေရာတွေ မကျန်ရအောင် ရေချိုးပေးပါမှ အပူချိန်ကျစေတဲ့ အာနိသင်အမှန်ကို ရရှိမှာဖြစ်ပါတယ်။

ခန္ဓာကိုယ်ပေါ်မှာ ရှိတဲ့နေရာတွေက အပူချိန်ကို အာရုံခံတာ တစ်နေရာနဲ့တစ်နေရာ ကွဲပြားကြပါတယ်။ ဘာလို့ဆိုရင် သူတို့ရဲ့ အာရုံခံဆဲလ်တွေရှိတာ၊ သွေးကြောကြီးတွေရှိတာ၊ ချွေးထွက်များတာ စသဖြင့် အမျိုးမျိုး မတူကြလို့ပါ။

ကဲ... နောက်တစ်ခုက နွေရာသီပူနေတဲ့အချိန်မှာ ပူကပူ၊ မီးကပျက်၊ ခြင်ကကိုက်နဲ့ အိပ်ကောင်းခြင်း အိပ်မပျော် ဖြစ်နေကြတယ်မလား။

ဒါနဲ့ဆက်စပ်ပြီး ပြောရရင်တော့ ကိုယ်ခန္ဓာ အပူချိန်ဟာ သာမန်ထက် (သို့မဟုတ်) ရှိသင့်တာထက် ၁-၂ ဒီဂရီလောက်ပိုနည်းသွားမှ ဦးနှောက်က "သြော် ငါ့အိပ်ချိန်ရောက်ပြီပဲ၊ နားရတော့မယ်" ဆိုတဲ့ အာရုံအသိတွေကို အချက်ပြ ပို့ဆောင်ပေးပါတယ်။ အိပ်ချင်စိတ်ကိုဖြစ်စေတဲ့ မယ်လတိုနင်ဆိုတဲ့ ဟော်မုန်းကိုလည်း ထွက်ရှိစေပါတယ်။

အပူချိန်ဟာ ပြင်ပမှာ အေးမြနေရင် ကိုယ်တွင်းက လည်ပတ်နေတဲ့ စက်ယန္တရားကိုလည်း ငြိမ်သွားစေပါတယ်။ ကိုယ်တွင်းအပူချိန် ကျဆင်းဖို့ဆိုတာလည်း ပြင်ပက အေးနေမှ ကိုယ်ထဲက အပူတွေဟာ အပြင်ကို စီးဆင်းလို့လွယ်တာပါ။ တကယ်လို့ပြင်ပက တအားအေးနေမယ်ဆိုရင်လည်း (ပုံမှန်ရှိသင့်တာထက် အေးနေရင်) ကြွက်သားတွေ တုန်ခါတဲ့နည်းနဲ့ သဘာ၀အတိုင်း ကိုယ်ခန္ဓာက အပူပြန်ထုတ်ပါတယ်။ အေးလွန်းရင်လည်း အိပ်လို့မကောင်းဘူးပေါ့။

အကောင်းဆုံးကတော့ အဲကွန်းလေးရဲ့အပူချိန်ကို ၂၄°C လောက်မှာထားပြီး အိပ်ပျော်မယ့် အချိန်ကိုမှန်းပြီး timer ပေးထားတာပေါ့။ (ဒါပေမယ့် မီးမှမလာတာလေ)

တကယ်လို့ မိမိအိပ်တဲ့နေရာက ပူနေမယ်။ အပူချိန် ၂၅°C ထက်များနေမယ်ဆိုရင် အိပ်စက်ခြင်းရဲ့အစိတ်အပိုင်းဖြစ်တဲ့ မျက်လုံးများလှုပ်ရှားခြင်းအဆင့် Rapid Eye Movement (REM) sleep ဟာ တိုတောင်းသွားပါတယ်။ ပူလို့ နိုးနိုးလာတာ၊ အိပ်ကောင်းခြင်းမအိပ်ပျော်လို့ လေဖြတ်ရင်ဖြတ်ပါစေဆိုပြီး သမံတလင်းပေါ် ဆင်းအိပ်ရဖူးတာလည်း ကိုယ်တွေ့ပါ။

REM sleep နဲ့ပတ်သက်လို့ပြောရရင်တော့ သူက တစ်ကိုယ်လုံးနားပြီး ဦးနှောက်ကပဲ အလုပ်လုပ်တာပါ။ ခံစားရတဲ့ခံစားချက်တွေ၊ သိမြင်မှုတွေ၊ ဦးနှောက်ရဲ့အမြင့်ဆုံးလုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းတွေကို ပြန်လည်မွမ်းမံတဲ့အချိန်ပါ။ ခံစားချက်တွေကနေ အိပ်မက်တွေအဖြစ် ပုံရိပ်ပြောင်းထုတ်တဲ့အချိန်ပေါ့။

ပြောချင်တာ ပြန်ဆက်ရရင် ပူပူကြီးထဲအိပ်ရရင် REM sleep တိုသွားတဲ့အခါ နေ့ဘက်မှာ စိတ်မငြိမ်တာ၊ စိတ်တိုလွယ်တာ၊ စိတ်က မလန်းဆန်းတာ၊ ဦးနှောက်က မလန်းဆန်းဘဲ မြူထနေသလိုခံစားရတာ၊ အစာစားချင်စိတ်များပြီး မထိန်းနိုင်ဘဲ စားမိတာတွေ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။
...
...

ကဲ... (ကြင်စိုးဂန့်မှ အိပ်ကောင်းခြင်းအိပ်နိုင်မယ့်) ကျွန်ုပ်တို့အတွက် လောလောဆယ် အပူဒဏ်ကြောင့် အိပ်မရတဲ့ကိစ္စကို ဘယ်လို အရင်ရှင်းကြမလဲ။

ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ အကြံပေးချက်လေးတချို့ ပေးလိုပါတယ်။ ဒါပေမယ့် တကယ်ပဲ စိတ်အေးလက်အေး အဲကွန်းနဲ့ မွေ့ရာပေါ်မှာ အိပ်တာလောက်တော့ ဘယ်တူနိုင်ပါ့မလဲနော်။

• ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့အပူချိန် အာရုံခံ sensor တွေကို လှည့်စားပါ။
အိပ်ခါနီး လက်၊ ခြေ ဆေးပါ။ ရေပတ်သုတ်ပါ။ အေးမြတဲ့ရေနဲ့ ခြေဖ၀ါးတွေကိုဆေးရင် ကိုယ်တွင်းအပူချိန်ကို တစ်နည်းကျဆင်းစေပါတယ်။ ခြေဖ၀ါးက အပူတွေ မြန်မြန်အငွေ့ပျံသွားလို့ပါ။

ရေပတ်၀တ်လေးနဲ့ လက်ကောက်၀တ်၊ လည်ပင်း၊ ဂုတ်၊ နားထင်၊ ဒူးခေါက်ကွေး၊ ဒူးဆစ်အတွင်း၊ တံတောင်ဆစ်အတွင်းပိုင်းတို့ကို အေးမြအောင်လုပ်ခြင်းဖြင့် အပြင်မှာ အေးမြနေပြီလို့ ဦးနှောက်ကို သတင်းပေးပို့နိုင်ပါတယ် (ဂျင်းပါးပါးလေးပေါ့)။

• ရေအေးအေးမြမြလေး သောက်အိပ်ပါ။
အာခြောက်နေရင် အိပ်ပျော်ဖို့ ကသိကအောက်ဖြစ်ပါတယ်။ အိပ်တဲ့အခါ အနားမှာ ရေဘူးထားအိပ်ပါ။ ပူလို့ နိုးလာရင်တောင် ရေပတ်၀တ်လေးအုပ်တာ၊ ရေပြန်သောက်အိပ်တာ လုပ်နိုင်ပါတယ်။

• အေးမြတဲ့ အဝတ်အစားလေးတွေ ၀တ်အိပ်ပါ။ ခြင်ထောင်ထောင်ပြီး လေ၀င်လေထွက်ကောင်းနိုင်တဲ့နေရာမျိုးကို အိပ်ဖို့ ရွေးချယ်ပါ။ သင်ဖြူးဖျာလို လေ၀င်လေထွက်ကောင်းတာမျိုးလေးနဲ့ ခံအိပ်ပါ။ ပြတင်းပေါက်တို့ တံခါးပေါက်တို့မှာ အညာက ချည်စောင်ကြီးတွေ ရေစွတ်ပြီးလှန်းထားရင်လည်း အခန်းအပူချိန်ကို တစ်နည်းတစ်ဖုံ ကျစေနိုင်ပါတယ်။
...
...

ဆောင်းပါးနဲ့မဆိုင်ပေမယ့် တစ်လက်စတည်း ချစ်လို့ စိုးရိမ်သတိလေး ပေးပါရစေနော်။

​အိမ်ကြီးတစ်အိမ်လုံး မဟုတ်ရင်တောင် အိမ်ရဲ့ ထောင့်လေးတစ်ထောင့် ဒါမှမဟုတ် ကိုယ့်အိပ်ခန်းလေးကို လုံခြုံတဲ့ ခံတပ်တစ်ခုအဖြစ် ဖန်တီးပါ။ ဒီနေရာလေးဟာ သင့်ရဲ့ ဘေးကင်းရာ နယ်မြေလေးပါပဲ။

​ကိုယ်အကြိုက်ဆုံး၊ အနူးညံ့ဆုံး ခေါင်းအုံးလေးတွေ ထားပါ။ စိတ်ငြိမ်စေတဲ့ လာဗင်ဒါ ဒါမှမဟုတ် စံပယ်ပန်းနံ့ ဖယောင်းတိုင်လေးတွေ ထားပါ။ မီးရောင်ကို မှိန်မှိန်လေးပဲ ထွန်းပါ။ သီချင်းအေးအေးလေး ဖွင့်ထားပါ။ စိတ်ညစ်စရာတွေ ရှိလာရင် အပြင်လောကကြီးနဲ့ အဆက်အသွယ်ဖြတ်ပြီး အဲဒီနေရာလေးမှာပဲ အချိန်ဖြုန်းပါ။
.

​၅။ လုံခြုံစေသော လူသားများ

​နေရာထိုင်ခင်း ဒါမှမဟုတ် စိတ်ကူးထဲက ဥယျာဉ်တွေအပြင် လူ့ဘဝမှာ "လုံခြုံစေတဲ့ လူသားတွေ" ဟာလည်း မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ Safe Space တစ်ခုပါပဲ။

​ကိုယ်ဝမ်းနည်းနေချိန်မှာ "မတွေးပါနဲ့ကွာ၊ ပျော်ပျော်နေစမ်းပါ" လို့ အတင်းအကျပ် အကောင်းမြင်ခိုင်းတဲ့သူမျိုးထက် ကိုယ်ငိုနေချိန်မှာ ဘေးကနေ တိတ်တိတ်လေး ထိုင်ပေးနေနိုင်တဲ့သူ၊ ကိုယ့်ကို မဝေဖန်ဘဲ အရှိကိုအရှိအတိုင်း လက်ခံပေးတဲ့ သူတွေဆီမှာ နားခိုပါ။ လူသားတွေဟာ တစ်ယောက်ရဲ့ တည်ငြိမ်တဲ့ ခံစားချက်ကနေ နောက်တစ်ယောက်ကို ကူးစက်တည်ငြိမ်စေနိုင်တဲ့ စွမ်းအား ရှိကြပါတယ်။
.

​၆။ နယ်နိမိတ်စည်းများ

​Safe Space ဆိုတာ ကိုယ်ပိုင်ဥယျာဉ်လေး တစ်ခုဆိုရင်၊ Boundaries ဆိုတာ အဲဒီဥယျာဉ်လေးကို ကာကွယ်ထားတဲ့ ခြံစည်းရိုးတွေပါပဲ။

​ကိုယ့်ကို စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေတဲ့ လူတွေ၊ အတိတ်က ဒဏ်ရာတွေကို ပြန်ဆွပေးမယ့် စကားဝိုင်းတွေကို ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ကျောခိုင်းတတ်ဖို့ လိုပါတယ်။ "မလုပ်ချင်ဘူး" လို့ ငြင်းဆန်ရမှာကို ဝန်မလေးပါနဲ့။ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ငြိမ်းချမ်းမှုကို ဦးစားပေးတာဟာ တစ်ကိုယ်ကောင်းဆန်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်တာ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။
...
...

​အလင်းရောင်ဆီသို့ လျှောက်လှမ်းခြင်း

​အရေးကြီးတဲ့ အချက်တစ်ခုက စိတ်ဓာတ်တွေ အရမ်းကျပြီး မွန်းကျပ်လာမှ၊ ပေါက်ကွဲထွက်တော့မယ့် အချိန်ရောက်မှသာ ဒီ Safe Space ကို သွားရောက်အသုံးပြုတာမျိုး မလုပ်ပါနဲ့။ သာမန် ပုံမှန်နေ့ရက်တွေမှာလည်း အဲဒီနေရာလေးကို ပုံမှန်အချိန်ပေးပြီး သွားရောက်ပါ။ နေ့စဉ် (၅) မိနစ်လောက် ကိုယ့်ရဲ့ Safe space လေးမှာ အနားယူတာဟာ ကြိုတင်ကာကွယ်တဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေး လေ့ကျင့်ခန်းတစ်ခုပါပဲ။

​ဘဝဆိုတာ အမြဲတမ်း နေသာနေတဲ့ နေ့ရက်တွေချည်း မဟုတ်ပါဘူး။ မုန်တိုင်းတွေ၊ လေရိုင်းတွေ၊ မှောင်မိုက်တဲ့ ညတွေလည်း ရှိနေမှာပါပဲ။ ဒါပေမယ့် အရေးကြီးဆုံးက အဲဒီ မုန်တိုင်းတွေကြားထဲမှာ ကိုယ်ခိုအောင်းနိုင်မယ့် လုံခြုံတဲ့နေရာလေးတစ်ခုကို တည်ဆောက်ထားနိုင်ဖို့ပါပဲ။ အတိတ်က အဖြစ်အပျက်တွေက သင့်ကို နာကျင်စေခဲ့ပေမယ့် သင့်ရဲ့ လက်ရှိနဲ့ အနာဂတ်ကို ထပ်ပြီး ဖျက်ဆီးပစ်ခွင့် မပေးလိုက်ပါနဲ့။

​တကယ်လို့များ... စိတ်ဒဏ်ရာတွေက ကိုယ်တစ်ယောက်တည်း ခံနိုင်ရည်ရှိတာထက် ပိုပြင်းထန်နေတယ်လို့ခံစားရရင်၊ ကိုယ်တိုင် ဖန်တီးထားတဲ့ လုံခြုံရာ နေရာလေးကလည်း မလုံလောက်တော့ဘူးလို့ ခံစားရရင် လက်တွဲကူညီပေးမယ့် သူတွေကို ရှာဖွေဖို့ ဝန်မလေးပါနဲ့။

​သင့်ရဲ့ နာကျင်မှုတွေကို နားလည်ပေးနိုင်မယ့်၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဒဏ်ရာတွေကို စနစ်တကျ ကုစားပေးနိုင်မယ့်သူတွေ အမြဲတမ်း ရှိနေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဖြေရှင်းရ ခက်ခဲနေတဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အထုံးအဖွဲ့တွေ၊ Trauma တွေအတွက် "တယ်လီကျန်းမာ" ရဲ့ Page Messenger ကို လှမ်းခဲ့ဖို့ ဖိတ်ခေါ်ချင်ပါတယ်။

​ကျွမ်းကျင်တဲ့ Counselor တွေ၊ Therapist တွေနဲ့အတူ သင့်ရဲ့ လုံခြုံရာ ကမ္ဘာငယ်လေးကို ပြန်လည် တည်ဆောက်ပြီး၊ အလင်းရောင်ရှိတဲ့ နေ့သစ်တွေဆီကို အတူတူ လျှောက်လှမ်းကြရအောင်လား....။

​စေတနာဖြင့်
အဓိပတိ

ကိုယ့်နှလုံးသားထဲက လုံခြုံရာ ကမ္ဘာငယ်လေး

​တစ်ခါတလေမှာ လူတွေဟာ လူစုလူဝေးကြားထဲမှာ ရှိနေပေမယ့်လည်း ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ကမ္ဘာကြီးနဲ့ အဆက်အသွယ်ပြတ်တောက်နေသလို၊ လုံးဝ အထီးကျန်ဆန်နေသလို ခံစားရတတ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် မြင်သာတဲ့ ဒဏ်ရာတွေ မရှိဘဲ၊ ရင်ဘတ်ထဲမှာ စိတ်ထဲမှာ နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း စွဲထင်နေတဲ့ အနာတရတွေအပြည့်နဲ့ ရုန်းကန်နေရတဲ့ အချိန်မျိုးတွေမှာပေါ့။
...
...

​စိတ်ဒဏ်ရာဆိုတာ ရုပ်ဝတ္ထုတစ်ခုလို ကိုင်တွယ်ပြလို့ရတဲ့အရာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူက အတိတ်ကနေ လွင့်ပျံလာတဲ့ လေရိုင်းတစ်ခုလိုပါပဲ။ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ဘယ်လောက်ပဲ သာယာနေပါစေ၊ လူတွေ ဘယ်လောက်ပဲ ပျော်ရွှင်နေပါစေ အဲဒီ လေရိုင်းတိုက်ခတ်ခံလိုက်ရတဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့စိတ်ဟာ ရုတ်တရက် မလုံခြုံတော့ဘူးလို့ ခံစားရတတ်ပါတယ်။

​ရင်တုန်လာမယ်၊ လက်ဖျားခြေဖျားတွေ အေးစက်လာမယ်၊ အသက်ရှူရ ကျပ်လာမယ်။ ဘာမှန်းမသိတဲ့ ကြောက်ရွံ့မှုကြီးက လည်ပင်းကို လာညှစ်ထားသလို ခံစားရတတ်ပါတယ်။ ဒီလို မုန်တိုင်းဆန်တဲ့ အချိန်တွေ၊ ခံစားချက်တွေ လှိုင်းလုံးကြီးလို ရိုက်ခတ်လာတဲ့ အချိန်တွေမှာ ကျွန်တော်တို့ အလိုအပ်ဆုံးက ဘာလဲ။

​အဖြေက ရှင်းပါတယ်။ အဲဒါဟာ "လုံခြုံတဲ့ ခိုလှုံရာ (Safe Space)" တစ်ခုပါပဲ။
...
...

​ဘာကြောင့် လုံခြုံရာ ကမ္ဘာငယ်လေး လိုအပ်တာလဲ။

​တချို့က ထင်တတ်ကြတယ်။ အခန်းအောင်းနေတာ၊ ကိုယ့်ကမ္ဘာလေးထဲ ကိုယ်နေတာဟာ ပြဿနာတွေကို ရှောင်ပြေးတာ၊ လက်တွေ့ဘဝကို ရင်မဆိုင်ရဲတာလို့ ထင်ကြပါတယ်။ တကယ်တော့ မဟုတ်ပါဘူး။

​ပင်လယ်ပြင်မှာ မုန်တိုင်းမိနေတဲ့ လှေငယ်လေးတစ်စင်းဟာ ကျောက်ဆူးချပြီး ခဏတာနားခိုဖို့ ဆိပ်ကမ်းတစ်ခု လိုအပ်သလိုပါပဲ။ ဖုန်းဘက်ထရီ အားကုန်သွားတဲ့အခါ အားပြန်သွင်းသလိုမျိုး၊ နေ့စဉ်ဘဝရဲ့ ဖိအားတွေ၊ လူမှုရေး ပြဿနာတွေ၊ အတိတ်က နာကျင်မှုတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ရလွန်းလို့ ရှေ့ဆက်လျှောက်ဖို့ ခွန်အားမရှိတော့တဲ့အခါ ခဏတာ ဝင်ရောက်ခိုနားပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်လည်ပြုစုပျိုးထောင်ဖို့ ကိုယ်ပိုင်ကမ္ဘာလေးတစ်ခု မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပါတယ်။
...
...

​လုံခြုံရာ ကမ္ဘာငယ်လေးကို ဘယ်လိုတည်ဆောက်မလဲ။

​အဲဒီ လုံခြုံရာကို အပြင်ဘက် ပတ်ဝန်းကျင်က လူတွေ၊ အရာဝတ္ထုတွေဆီမှာပဲ အမြဲသွားရှာနေလို့ မရပါဘူး။ တစ်ပါးသူအပေါ် မှီခိုလွန်းတဲ့ လုံခြုံမှုဟာ အဲဒီလူ ထွက်သွားတဲ့အခါ ပြိုကျသွားတတ်ပါတယ်။ အခိုင်မာဆုံးနဲ့ အနွေးထွေးဆုံးသော ခိုလှုံရာဆိုတာ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်နဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ကိုယ်တိုင် ဖန်တီးတည်ဆောက်ယူရတဲ့ အရာမျိုးပါ။

​၁။ စိတ်ကူးထဲက လုံခြုံရာဥယျာဉ်

​လက်တွေ့ဘဝကြီး အရမ်းကြမ်းတမ်းလွန်းတဲ့အခါ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်က အပြင်ဘက်ကို ထွက်ပြေးလို့ မရနိုင်တဲ့ အခြေအနေမျိုး (ဥပမာ - လူအုပ်ကြီးထဲမှာ၊ အစည်းအဝေးခန်းထဲမှာ) ရောက်နေတဲ့အခါ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်ကူးဟာ အကောင်းဆုံး ထွက်ပေါက်ပါ။

​စိတ်ပူပန်မှုတွေ တက်လာတဲ့အခါ မျက်စိမှိတ်၊ အသက်ကို ပြင်းပြင်းရှူသွင်းပြီး သင့်အတွက် အငြိမ်းချမ်းဆုံး နေရာတစ်ခုကို အသေးစိတ် ပုံဖော်ကြည့်ပါ။ လူသူကင်းမဲ့တဲ့ ပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သလို၊ ဆောင်းတွင်း မီးလင်းဖိုဘေးက သစ်သားအိမ်လေး ဒါမှမဟုတ် ငယ်ငယ်က စာအုပ်တွေပြည့်နေတဲ့ စာကြည့်ခန်းလေး စသဖြင့်ပေါ့။ အဲဒီနေရာမှာ လေတိုက်တဲ့ အထိအတွေ့၊ ပန်းရနံ့၊ ငှက်အော်သံလေးတွေအထိ အသေးစိတ် မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ အဓိကက အဲဒီနေရာလေးမှာ သင်ဟာ လုံးဝ လွတ်လပ်နေရမယ်၊ ဘယ်သူမှ လာမဝေဖန်နိုင်ဘူးဆိုတဲ့ ခံစားချက်ပါပဲ။
.

​၂။ စိတ်ကိုပြန်လည်း အခြေချခြင်း

​အတိတ်က စိတ်ဒဏ်ရာတွေဟာ အချိန်ခရီးသွားစက် တစ်ခုလိုပါပဲ။ လက်ရှိမှာ လုံခြုံတဲ့အခန်းထဲ ရောက်နေပေမယ့် စိတ်ကတော့ လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်တွေဆီက နာကျင်ရတဲ့ အဖြစ်အပျက်တွေဆီကို ရောက်သွားတတ်ပါတယ်။ အဲဒီအခါ ပစ္စုပ္ပန်ကို ပြန်ရောက်လာဖို့ "အာရုံငါးပါး" ကို အသုံးချရပါမယ်။

​🌱 ပတ်ဝန်းကျင်ကို သေချာကြည့်ပါ။ လေတိုက်လို့ လှုပ်နေတဲ့ သစ်ရွက်လေးတွေ၊ ဖန်ခွက်ရဲ့ ပုံပန်းသဏ္ဍာန်ကို သတိပြုပါ။

​🌱 ထိုင်နေတဲ့ ကုလားထိုင်ရဲ့ အသား၊ စောင်လေးရဲ့ အထိအတွေ့ကို လက်နဲ့ စမ်းသပ်ကြည့်ပါ။

​🌱 နားကိုစွင့်ပါ။ ကားသံ၊ မိုးရေကျသံ၊ နာရီလက်တံသံကို သေချာနားထောင်ပါ။

​🌱 ကော်ဖီနံ့ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ့်အင်္ကျီကရတဲ့ ဆပ်ပြာနံ့လေးကို ခပ်ပြင်းပြင်း ရှူသွင်းကြည့်ပါ။

​ဒါဟာ သင့်ရဲ့စိတ်ကို အတိတ်ကနေ ပစ္စုပ္ပန်ကို ပြန်လည်ဆွဲခေါ်လိုက်ပြီး "ငါ အတိတ်မှာ မရှိတော့ဘူး၊ လက်ရှိမှာ လုံလုံခြုံခြုံ ရှိနေပြီ" လို့ ခန္ဓာကိုယ်ကို သတင်းပို့လိုက်တာပါပဲ။
.

​၃။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်လည်ပွေ့ဖက်ခြင်း

​ကြောက်ရွံ့တဲ့အခါ ပခုံးတွေ တင်းမာလာတာ၊ ဗိုက်ထဲက အောင့်လာတာတွေဟာ ခန္ဓာကိုယ်က မှတ်သားထားတဲ့ အကြောက်တရားတွေပါ။ လိပ်ပြာလေး တစ်ကောင်လို လက်မောင်းနှစ်ဖက်ကို ယှက်ပြီး ဘယ်ညာ တစ်လှည့်စီ ဖွဖွလေး ပုတ်ပေးတာမျိုး (Butterfly Hug) ဟာ အလွန် ထိရောက်ပါတယ်။

​အသက်ကို ဖြည်းဖြည်းချင်း ရှူသွင်းပြီး၊ ရှူသွင်းတဲ့ အချိန်ထက် ပိုကြာအောင် လေကို ပြန်မှုတ်ထုတ်ပေးတာကလည်း တင်းမာနေတဲ့ အာရုံကြောတွေကို ချက်ချင်း ငြိမ်သက်သွားစေပြီး သင့်ခန္ဓာကိုယ်ဟာ သင့်အတွက် အလုံခြုံဆုံးနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာစေပါတယ်။
.

​၄။ ကိုယ်ပိုင် နားခိုရာလေး ဖန်တီးခြင်း

ကင်ဆာဆိုတာ စဖြစ်မလာခင် အစပျိုးနေချိန်မှာတုန်းက သကြားဓာတ် လျှော့စားသင့်တာပါ။ ကင်ဆာဆိုတာ ဖြစ်လာရင်တော့ ကင်ဆာလူနာတွေဟာ အစားအသောက်ကို ပျက်ပါတယ်။ ဘာမှကို မစားချင်တဲ့ အချိန်မျိုးမှာ သူတို့ကို လူမမာစာတွေချည့်ကျွေး၊ ဟိုဟာတား ဒီဟာတားတာဟာ စိတ်ပိုကျစေနိုင်ပါတယ်။ ကျန်ရှိတဲ့ လူ့သက်တမ်းမှာ လူနာကို ကိုယ်စိတ်ကျမ်းမာအောင် ဂုဏ်သိက္ခာမထိခိုက်အောင် စောင့်ရှောက်ရမှာ ကျွန်ုပ်တို့တာ၀န်ပါ။

ကင်ဆာကိုကြောက်တယ်၊ ကာကွယ်ချင်တယ်၊ ကျန်းမာချင်တယ်ဆိုရင်တော့ added sugar ဆိုတဲ့ ထပ်ပေါင်းထားတဲ့ သဘာ၀မဟုတ်တဲ့ သကြားတွေကို လျှော့ပါ၊ ရှောင်ပါ။ ဒီအကြောင်းအရာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အရင်င်က သကြားဖြတ်တဲ့ဆောင်းပါးအနေနဲ့ တင်ပေးဖူးပါတယ်။ စိတ်ဝင်စားရင် ကွန်မန့်က လင့်မှတစ်ဆင့် ဝင်ရောက်ဖတ်ရှုနိုင်ပါတယ်....။

အာဟာရဆရာဝန်တစ်ဦး

"ကင်ဆာနှင့်သကြား"
(ကိုယ်တွင်းဇီ၀ဖြစ်စဥ်အကြားက ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုတစ်ခု၏ ရာစုနှစ်တစ်ခုအကြာ)

Warburg Effect ဆိုတာ ၁၉၂၅ လောက်က Otto Warburg ဆိုတဲ့ ဂျာမန်သိပ္ပံပညာရှင်ရဲ့ ဘွဲ့လွန်စာတမ်းမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို အရင်းခံပြီး နာမည်ပေးခဲ့တာပါ။

ဒီတွေ့ရှိမှုအရ ကင်ဆာဆဲလ်တွေဟာ ပုံမှန်ကျန်းမာတဲ့ ဆဲလ်လေးတွေလို ဂလူးကို့စ်နဲ့ အာဟာရထုတ်ယူတဲ့လမ်းကြောင်းချင်း မတူပါဘူး။ ကင်ဆာဆဲလ်တွေဟာ အောက်ဆီဂျင်ကောင်းကောင်းရှိနေရင်တောင် ဂလူးကို့စ်ကို အမြန်ဆုံးနည်းနဲ့ချေဖျက်ဖို့၊ စားသုံးဖို့ ကြံကြပါတယ်။ ဒါမှ ဆဲလ်အသစ်ထုတ်လုပ်ရာမှာ လိုအပ်တဲ့ ကာဗွန်ကဲ့သို့ ပစ္စည်းလေးတွေကို အုတ်မြစ်ချအသုံးပြုပြီး ဆဲလ်မြန်မြန်ပွားဖို့ လုပ်ပါတယ်။ ကင်ဆာဆဲလ်တွေဟာ သာမန်ဆဲလ်ထက် ဂလူးကို့စ်ကို နှစ်ခြိုက်ကြပြီး အလွန်သုံးပါတယ်။

ဒီတော့ ကင်ဆာဆဲလ်ရှိတဲ့ နေရာနားတစ်၀ိုက်မှာ သာမန်ဆဲလ်တွေထက် ဂလူးကို့စ်က နည်းပြီး၊ လက်တိတ် (lactate) များနေကာ အက်ဆစ်ဓာတ် ဖြစ်နေတာကို Warburg က တွေ့ရှိခဲ့တာပါ။ ဒီနည်းနဲ့ ကင်ဆာဆဲလ်တွေ ဂလူးကို့စ်သုံးပုံက အလွန်လျင်မြန်စွာ လုပ်နိုင်တဲ့နည်း ဖြစ်တဲ့အပြင် ရလာတဲ့အက်ဆစ်ဓာတ်က သူများနေရာတွေကို ဖောက်ထွင်းပြီး နေရာလုဖို့ ဖန်တီးပေးပါတယ်။ ထွက်လာတဲ့ NADH တို့လို ဓာတ်ပစ္စည်းတွေကလည်း ဆဲအသစ်လုပ်ရမှာ အများကြီးလိုအပ်တော့... ပြောရရင် ကင်ဆာဆဲလ်တွေက သိပ်ကိုလည်ပါတယ်။ သူတို့အထုပ်နဲ့သူတို့ လာကြတာ။ အကြံစည်တွေ စီစဥ်ပြီး လာကြတာ။ မြန်မြန်ပွားမယ်၊ မြန်မြန်ပျံ့မယ်နဲ့ သူတစ်လူ ငါတစ်မင်း လုပ်ချင်ကြတာပါ။

ဒီကနေမှ နောက်ဆက်ပြီး ကင်ဆာဆဲလ်တွေရဲ့ သဘာ၀တွေကို ဆက်လေ့လာပြီး ယနေ့ခေတ်မှာတော့ ကင်ဆာဆေးတွေလည်း ထိရောက်တာတွေ ပေါ်နေကြပါပြီ။ ဒါပေမယ့် Warburg effect ဆိုတာကတော့ ကင်ဆာသုတေသနရဲ့ အုတ်မြစ်တစ်ခုအနေနဲ့ သမိုင်းတွင်ခဲ့ပါတယ်။ နိုဗယ်ဆုလည်း ရရှိခဲ့ပါတယ်။
...
...

ကင်ဆာဟာ ဇီ၀ဖြစ်စဥ်တွေ၊ မျိုးရိုးဗီဇတွေ ပြောင်းလဲရာကနေ ကိုယ်တွင်းမှာ သူပုန်တွေ ပေါ်ပေါက်လာကြတဲ့ သဘောပါ။

ကင်ဆာဖြစ်စေတာတွေက ပိုးမွှားတွေ၊ မျိုးရိုးဗီဇပြောင်းလဲမှု၊ အဆိပ်အတောက်တွေအပြင် နာတာရှည်ဇီ၀ဖြစ်စဥ်မငြိမ်တဲ့ ရောဂါတွေဖြစ်တဲ့ ဆီးချိုရောဂါ၊အ၀လွန်ရောဂါ စတာတွေပါ။ ယနေ့ခေတ်မှာတော့ အဘက်ဘက်ကနေ အကြောင်းတရားတွေက ကင်ဆာကိုဦးတည်စေပါတယ်။

ကင်ဆာအဖြစ်နည်းအောင်ဆိုရင်တော့ မိမိနဲ့ထိတွေ့နိုင်တဲ့ ကင်ဆာဖြစ်စေသော ပစ္စည်းများလို့ခေါ်တဲ့ ကာစီနိုဂျင် (carcinogen) တွေ လျှော့ချရပါမယ်။ ဥပမာ ဆေးလိပ်ငွေ့မှာ ပါတာတွေ၊ စိတ်မချရတဲ့ ဆိုးဆေးတွေ၊ အသားကင်တွေမှာပါတဲ့ ယမ်းစိမ်းလိုဟာတွေပေါ့။ ဒါ့အပြင် အစာအိမ်ပိုးဆိုရင် အစာအိမ်ကင်ဆာဖြစ်စေနိုင်တယ်။ အသည်းရောင် ဘီပိုး၊ စီပိုးဆိုရင် အသည်းကင်ဆာ ဖြစ်စေတယ်။ ဒါမျိုးပိုးတွေ မဖြစ်အောင် ကာကွယ်၊ ဖြစ်လာရင် ပျောက်အောင်ကုသ စသဖြင့်ပေါ့။
...
...

ကင်ဆာဆဲလ်တွေက ဂလူးကို့စ်ကြိုက်တော့ ဂလူးကို့စ်ဆိုတာ မစားသင့်တဲ့အရာလား။ ကင်ဆာလူနာကို အချိုမကျွေးရဘူးလား 🤔

ဘယ်လောက်ဘဲ အချိုမစားမစား သင့်ခန္ဓာကိုယ်က ဂလူးကို့စ်ကို ထုတ်နေဦးမှာပါပဲ။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ဂလူးကို့စ်ဆိုတာ သင့်ခန္ဓာကိုယ်အတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်တာကိုး။

လူနာရှင်တွေအနေနဲ့ မိမိရဲ့ လူနာကို ကောင်းစေချင်ကြတယ်။ ဒီတော့ ကင်ဆာဆဲလ်က အချိုကြိုက်တယ် ဆိုတဲ့အချက်နဲ့ အချို လုံး၀ဖြတ်ခိုင်းလိုက်ပါတယ်။ ကင်ဆာလူနာတွေဟာ တချို့က စားကိုမ၀င်တော့တာပါ။ တချို့ကျလည်း ပုံမှန် စားနိုင်ပါသေးတယ်။ ဖြစ်တဲ့နေရာရဲ့ ကင်ဆာသဘာ၀ရယ်၊ အူလမ်းကြောင်းအခြေအနေတွေရယ် ကွာခြားတာမို့ပါ။

ဒါပေမယ့် နာမကျန်းဖြစ်တဲ့ လူနာအများစုမှာတော့ ဘာမှ ထွေထူးမစားနိုင်တော့ဘဲ ရေဓာတ်နည်းနေတာမျိုး... လွယ်လွယ်ပြောရရင် ပုလင်းချိတ်ဖို့ လိုလာရင် ဆရာ၀န်တွေကတောာ့ သကြားရည် ၊ 5D, dextrose water စသဖြင့် ထိုးကြ ချိတ်ကြတာပဲ။

ဒါကြောင့် ကင်ဆာလူနာတိုင်းဟာ သကြားဖြတ်ရုံနဲ့ ကင်ဆာဆဲလ်တွေက အစာမရ ငတ်မသွားပါဘူး။ ကင်ဆာဆဲလ်တွေလည်း ပြန်မသေသွားပါဘူး။ ဒါပေမယ့် အချိုဓာတ်ကို လုံး၀ မရရင်တော့ လူနာမှာတော့ အားပြတ်တာ၊ မူးလဲတာ၊ ဆီးချိုကျတဲ့ လက္ခဏာတွေဖြစ်ပြီး ပိုနေမကောင်းဖြစ်မှာပါ။

ရှင်းရှင်းပြောရရင် ကင်ဆာလူနာကို သကြားပါတာ၊ အချိုပါတာ ကျွေးလို့ရပါတယ်။ သို့သော် လူနာက ဆီးချိုတက်နေတယ်၊ စတီးရွိုက်ကဲ့သို့ ဆေးတွေပေးထားတယ် ဆိုရင်တော့ သကြားကိစ္စက မိမိဆရာ၀န်ကို အသေးစိတ်မေးပါ။ သကြားစားလို့ရတယ်၊ အချိုစားလို့ရတယ် ဆိုတာက ကြိုက်သလောက်လို့ မဆိုလိုပါဘူး။ ချင့်ချိန်ပြီးတော့ စားရပါမယ်။ ဥပမာ ခံတွင်းပျက် ဘာမှစားမ၀င်ရင် အသီးအနှံလေးတွေ ကျွေးတာ လူနာအတွက် ကောင်းပါတယ်။ နောက်ပြီး ထမင်းသေချာမစားနိုင်၊ အစားပျက်နေတယ်ဆိုရင် အချိုတည်းစရာလေးတွေနဲ့ ခံတွင်းတွေ့အောင် လုပ်ပေးတာ... ဥပမာ သာကူကြိုလေးလိုမျိုး၊ ပူတင်းချိုချိုလေးလိုမျိုး ကျွေးပါ။ ကင်ဆာလူနာတွေမှာ တချို့က ကင်ဆာဆေးသွင်းရင် ကိုယ်ခံအားကျတာတွေရှိတော့ သေချာချက်ပြုတ်ထားတာမျိုးတွေပဲ စားလို့ရတာမျိုးတွေ ရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဘာတွေက စားလို့ရတယ်၊ ဘယ်လိုမျိုးတွေက စားလို့မရဘူးဆိုတာ မိမိဆရာ၀န်ကို သေချာမေးပါ။

• အတူရှိပေးပါ - "ဘာမှမပြောချင်ရင် မပြောနဲ့။ ငါမင်းဘေးမှာရှိတယ်" ဆိုတာက စကားတွေအများကြီး ပြောတာထက် ပိုကောင်းပါတယ်။
...
...

နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့...

သေဆေးရှာနေတဲ့အဖွားကို ကျွန်မတို့ ပေးနိုင်တဲ့အကူအညီက ဆေးမဟုတ်ပါဘူး။ နားထောင်ပေးတဲ့နားရွက်တစ်စုံနဲ့ ဘေးမှာရှိနေတဲ့ ရင်ခွင်တစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဘဝမှာ ကျွန်မတို့ မထိန်းချုပ်နိုင်တဲ့အရာတွေ အများကြီးရှိပေမယ့် ကိုယ့်ဘေးနားက လူတစ်ယောက်ရဲ့လက်ကို ဆုပ်ကိုင်ပေးဖို့နဲ့ ကိုယ့်စိတ်ကျန်းမာရေးကို ဂရုစိုက်ဖို့ကတော့ ကျွန်မတို့လက်ထဲမှာပါ။

ဒီလိုခက်ခဲတဲ့အချိန်ကို အတူဖြတ်ကျော်ကြရအောင်ပါ။

သင်တစ်ယောက်တည်းမဟုတ်ပါဘူး။ 
ကျွန်မတို့ ရှိနေပါတယ်......။

သင်၏စိတ်ကလေး ကျန်းမာစေဖို့ 
ဒေါက်တာမီ

အရမ်းအပူဆုံးမြို့တွေဟာ မြန်မာပြည်ထဲက မြို့တွေအဖြစ် စာရင်း၀င်လာတယ်။ နွေနေပူထဲမှာ ဆီတန်းစီရင်း အသက်ဆုံးရှုံးရတာတွေ တွေ့လာတဲ့အခါ ပြင်ပရာသီဥတုအပူချိန်ဟာ ကျန်းမာရေအပေါ် သက်ရောက်နေတာကို ပိုမြင်သာစေပါတယ်။

အပြင်က အပူချိန်ဟာ အသက်အန္တရာယ်ပါ ဖြစ်စေပြီဆိုတော့ မပေါ့သင့်တာတော့ အမှန်ပါ။ တစ်သက်လုံး အပူဓာတ်ဖြင့်နေလာသူတွေမို့ ရှေးလူကြီးသူမများရဲ့ ဆုံးမစကားတွေ၊ ကျန်းမာရေး စာစောင်များ၊ အကြံပြုချက်များမှတစ်ဆင့် အပူဒဏ်ကာကွယ်ရေးနှိုးဆော်ချက်ဆိုပြီး ရင်းနှီးပြီးသားဖြစ်မှာပါ။

သို့ပေမယ့် ဒီနေ့ဆောင်းပါးမှာလည်း ထပ်ပြီး ဂရုစိုက်ဖို့တိုတိုနဲ့ လိုရင်းလေးအနည်းငယ်ပြောပါရစေ။
...
...

အပူရှပ်ခြင်း (heat stroke) ဆိုတာ အသက်အန္တရာယ်ဖြစ်တဲ့အထိ ကြောက်ရမယ့် ဆေးရုံကိုအရေးပေါ်ပို့ပြီး အရေးပေါ်ခန်းထဲကုသရမယ့် အခြေအနေပါ။

အပူရှပ်ခြင်း heat stroke ဖြစ်တယ်ဆိုတာ မိမိတို့ရဲ့ ကိုယ်တွင်း အပူချိန် 40°C (104°F) ထက် များသွားပြီး ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အပူချိန်ကို ပြန်အေးအောင်ဆိုပြီး တုံ့ပြန်တဲ့ လုပ်ငန်းစဥ်တွေ ရပ်သွားတာကို ခေါ်ပါတယ်။ တစ်ခါတလေ ကျွန်တော်တို့တွေ ဖျားရင်လည်း ၁၀၄/၁၀၅ တော့ ဖြစ်ဖူးကြတာပဲ။ ဒါပေမယ့် အရေးပေါ်အခြေအနေလို့ မခေါ်ပါဘူး။

ဟုတ်ပါတယ်… ကိုယ်ပူကြီးနေပေမယ့်လည်း သတိလစ်တာ၊ အသိပျောက်တာ၊ ဦးနှောက်ရောင်တာ၊ မပျို့ဘဲထိုးအန်တာ၊ ဆီးမထွက် ကျောက်ကပ်ပျက် ဆီးဆိပ် (creatinine) တက်တာ၊ ကိုယ်တွင်းကလီစာတွေ shock ရှော့ဖြစ်သလို ရပ်တန့် အလုပ်မလုပ်သွားအောင်ထိ မဖြစ်လို့ မခေါ်တာပါ။

ဒီလို အပူအရမ်းကြီးပြီး အာရုံကြော/ဦးနှောက်ရောင်တဲ့ လက္ခဏာတွေ ဖြစ်လာပြီဆိုရင်တော့ heat stroke လို့ သတ်မှတ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အသက်ကြီးတဲ့လူနာတွေ၊ တချို့ ဆေး၀ါးသောက်နေရတဲ့ လူနာတွေ၊ ကလေးငယ်ငယ်လေးတွေ၊ အားကစားသမားတို့လို ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ပြင်းပြင်းထန်ထန်လုပ်ထားသူ၊ ၀တ်စုံပြည့်၀တ်ထားပြီး ချွေးက အငွေ့ပျံဖို့ မလွယ်တဲ့သူမျိုးတွေမှာ အဖြစ်များပါတယ်။ အသားကြီးက နီရဲ ခြောက်သွေ့ ပူကျစ်နေတာမျိုးပါ။

ဒီအရေးပေါ် အခြေအနေသာ မကယ်နိုင်ရင် နှလုံးရပ်တာမျိုး၊ heart attack ဖြစ်တာမျိုး၊ coma ၀င်တာမျိုးဖြစ်ပြီး အသက်ဆုံးရှုံးနိုင်တာပါ။ ကျောက်ကပ်ထိသွားရင်လည်း ကျောက်ကပ်ပြန်ဆေးရတာတွေ လုပ်ရပါတယ်။ ဒါကြောင့် အပူကြီးပြီး အထက်ပါ ကိုယ်တွင်းကလီစာတစ်ခုခုရဲ့ စိုးရိမ်စရာ လက္ခဏာပြနေပြီဆိုရင် အရေးပေါ်ကားခေါ်ပါ။ ဆေးရုံအမြန်ပို့ပါ။ သတိမကောင်းတဲ့လူမှာ ရေမတိုက်ပါနဲ့။ ပါးစပ်ထဲ ဘာမှမထည့်ရပါ။ သီး၍ အသက်ဆုံးနိုင်ပါတယ်။ ဆေးရုံမရောက်ခင်စပ်ကြားမှာ ပန်ကာ/အဲကွန်း အနားမှာဖွ့င်ပေး၊ ရေခဲရေနဲ့ ရေချိုးချပေး၊ ဂုတ်၊ လည်ပင်း၊ ဂျိုင်း၊ ပေါင်ခြံတို့လို နေရာတွေမှာ ရေခဲ၀တ်အုပ်ထားပေးပြီး အနားမှာ လေ၀င်လေထွက်ကောင်းစေအောင် လုပ်ပေးရပါမယ်။

ဆေးရုံမှာ ကုသပုံကတော့ အမြန်ဆုံး ကိုယ်တွင်းအပူချဖို့ လုပ်ပါတယ်။ ဒါကတော့ ရေခဲတုံးရေထဲ ရေစိမ် ရေချိုးချပေးတာပါ။ နောက်ပြီး ဦးနှောက်အရောင်ကျဆေးတွေ ပေးတာ၊ လိုအပ်တဲ့ ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါတွေကို ကယ်ပေးတာမျိုးတွေ လုပ်ပါတယ်။ အပူကျဆေးတွေလည်းသွင်း၊ အကြောဆေးသွင်း၊ အရည်ဓာတ် ဆားဓာတ်တွေပြန်ညှိ ဒါတွေလုပ်ပါတယ်။
...
...

အပူဒဏ်ကြောင့် နုံးခြင်း(Heat exhaustion) ကတော့ သူသူကိုယ်ကိုယ် ဖြစ်ဖူးကြ ကြုံဖူးကြလိမ့်မယ် ထင်ပါတယ်။

အရမ်းပူတော့ ကိုယ်တွင်းအပူချိန်ကိုထိန်းဖို့ ချွေးတွေအများကြီးထွက်၊ ချွေးနဲ့အတူ ဆားဓာတ်တွေ ပါသွားတဲ့အပြင် ရေဓာတ်နည်းသွားတော့ ကိုယ်တွင်းမှာ ကမောက်ကမဖြစ်၊ အာခြောက်၊ ရင်တုန်၊ ခေါင်းကိုက်၊ နုံး၊ အရုပ်ကြိုးပြတ်ဖြစ်သလိို ခံစားရပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ခုနလို အရေးပေါ်ကားခေါ်စရာတော့ မလိုပေမယ့် မပေါ့ဖို့တော့ လိိုပါတယ်။

ရေပတ် အမြန်တိုက်၊ ဓာတ်ဆားများများသောက်၊ အနားယူ၊ လေ၀င်လေထွက် ကောင်းအောင်လုပ်၊ အဲကွန်း၊ ပန်ကာဖွင့်တာမျိုးလုပ်ပြီး အနားယူပေးရပါမယ်။ ပြီးရင်တော့ ဆရာ၀န်ပြတာ အကောင်းဆုံးပါပဲ။ အိမ်မှာဆိုလည်း သွေးပေါင်ပြန်ချိန်တာ၊ အသက်ရှူနှုန်း၊ သွေးခုန်နှုန်း၊ ဆီးချိုဓာတ်၊ ဆီးအရောင်နဲ့ ဆီးဘယ်လောက်ထွက်လဲ မှတ်သားထားပြီး နီးစပ်ရာ ဆေးရုံဆေးခန်းမှာ ပြသသင့်ပါတယ်။ (တယ်လီကျန်းမာမှာလည်း လာပြလို့ ရပါတယ်)
...
...

ကဲဒါဖြင့်ရင်နေပူထဲကပြန်လာရင် ခြေထောက်မဆေးနဲ့၊ အပူရှပ်မယ်ဆို လူကြီးတွေ ပြောနေကျကရော။ ခုကျ ရေခဲရေနဲ့ ချိုးခိုင်းနေပါရောလား။ မနက် ၁၀ နာရီမှ ၃ နာရီတွင်း မြစ်ဆိပ်မှာမချိုးနဲ့ဆို အပူရှပ်မယ်ဆိုပြီး နှိုးဆော်ထားတာတွေကရော။

ဒါတွေက တစ်ခုတစ်မျိုးလိုဖြစ်ပြီး နားရှုပ်စေတာအမှန်ပါ။ ဒါကြောင့် နားလည်အောင် ခွဲခြားရှင်းပြပေးပါမယ်။

အပူကြောင့် နည်းနည်းနုံးတာလောက် ဖြစ်ရုံနဲ့တော့ ချက်ချင်းကြီး ရေမချိုးချသင့်တာ အမှန်ပါ။ ရေချိုးမယ်ဆိုလည်း အိမ်ထဲက ရေချိုးခန်းမျိုးမှာ ရေပုံးထဲက အိမ်တွင်းအပူချိိန်နဲ့ မကွာဖြစ်နေတဲ့ ရေအပူချိန်ရှိတဲ့ ရေမျိုးနဲ့ ချိုးပါ။ ၂၅-၃၀ စင်တီဂရိတ်လောက်က အကောင်းဆုံးပါ။ နေအေးသွားရင်တော့ ဒီထက်အေးလည်း ရတာပေါ့နော်။ မဟုတ်ရင် အေးအေးကြီးနဲ့ ချိုးရင်လည်း သွေးကြောတွေက ချိုးတုန်းကျုံ့၊ ပြီးရင်အပြင်က အပူချိန်ကများတော့ ပြန်ကျယ်လာနဲ့ သွေးကြော အကျုံအကျယ်မြန်ရင် သွေးပေါင်ရုတ်တရက်ပြောင်းတော့

ပန်ကာဖွင့်အိပ်ရင် လေဖြတ်သလား။

လေမတိုက်တဲ့ နွေနေပူညတွေမှာတော့ ပန်ကာဟာ လိုအပ်လျက်ပါ။ မီးလာရင်ပေါ့။

ပန်ကာဖွင့်ခြင်းကြောင့် လေလှည့်ပတ်မှု မြန်ပါတယ်။ ဒီတော့ ထွက်ထားတဲ့ ချွေးတွေရှိမယ်ဆိုရင် မြန်မြန် ချွေးခြောက်စေ၊ အငွေ့ပျံစေတာပေါ့။ ဒါကြောင့် အရေပြားပေါ်က အပူချိန်ကို မြန််မြန်လျော့ကျစေပြီး အပူရှပ်တာလိုမျိုး မဖြစ်စေတော့ပါဘူး။

ဒါဆို ညဘက် ပန်ကာဖွင့်အိပ်ပြီး မနက်နိုးတဲ့အချိန် လေဖြတ်တာကရော 🤔

တကယ်တော့ ဒီလိုလေဖြတ်တဲ့သူတွေဟာ ညအိပ်ချိန်မှာ ရေဓာတ်ခန်းခြောက်၊ သွေးပေါင်တက်ပြီး လေဖြတ်တာပါ။

ပန်ကာဖွင့်အိပ်ပြီး လေဖြတ်တဲ့သူရှိခဲ့ရင် ပန်ကာဖွင့်လို့မဟုတ်ဘဲ သွေးတိုးမထိန်းနိုင်လို့ရယ်၊ နွေရာသီမှာ ရေဓာတ် ခန်းခြောက်ပြီး သွေးပိုပျစ်တာရယ်ကြောင့်ပါ။

ဒါကြောင့် မိမိရဲ့ သွေးကျဆေး ပုံမှန်သောက်ဖို့နဲ့ ရောဂါအခံများကို ထိန်းဖို့သာ အရေးကြီးပါတယ်။

ပန်ကာလေက အရေပြားကိုထိရင် အရေပြားပေါ်က အာရုံကြောတွေကို စသလို နောက်လို ဖြစ်တာပေါ့။ မျက်နာကို လေထိများရင် မျက်နာရဲ့အာရုံကြော facial nerve ရောင်စေပါတယ်။ Bell’s palsy လို့ခေါ်တဲ့ မျက်နှာတစ်ခြမ်းရွဲ့တာဟာ မျက်နာအာရုံကြောရောင်လို့ ဖြစ်တာပါ။ ဒါပေမယ့် လေဖြတ်တာနဲ့ ပုံစံတူသွားတာတော့ လေဖြတ်တယ်လို့ အရပ်ပြော ပြောကြတာပါ။

နောက် လက်တွေကျဥ်လာတယ် ဆိုတာလည်း ထိုနည်းလည်းကောင်းပါပဲ။ အရေပြားပေါ်က အာရုံကြောတွေ ရောင်တာဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ လက်တွေကျဥ်လာတယ်ဆိုတာ လေဖြတ်တာရဲ့လက္ခဏာ လုံး၀မဟုတ်ပါဘူး။

ပန်ကာကို မိမိနဲ့တိုက်ရိုက်ကြီးမထားဘဲ အခန်းထဲ လှည့်ထားတာမျိုး ထားရင် အရေပြားတစ်ခုထဲ တစ်နေရာထဲ​အပေါ် လေရောက်တာမဟုတ်လို့ အာရုံကြောကျဉ်တာ၊ ထုံတာ ဖြစ်နိုင်ခြေလျော့စေနိုင်ပါတယ်။

ပြန်ချုပ်ရရင် ပန်ကာဖွင့်လို့ လေဖြတ်တာလို့ ပြောဖို့ရာခက်ပါတယ်။ ပန်ကာမှာ ဖုန်တွေရှိနေရင် သေချာဆေးကြောပါ။ နှာရည်ယိုရွှဲနိုင်ပါတယ်။ ရေဓာတ်ပြည့်၀အောင် နေပါ။ ကိုယ်ခန္ဓာကို တိုက်ရိုက်ထိနေတာ၊ တစ်နေရာတည်းကို တစ်ညလုံးကြီး လေထိနေတာထက် အခန်းတစ်၀ိုက် လေရအောင် လှည့်ထား/ချိန်ထားပါ။ သွေးတိုးရှိရင် သွေးတိုးသေချာထိန်းပါ။
...
...

တစ်လက်စထဲ အရေးကြီးတဲ့ လေဖြတ်တာအကြောင်းထည့်ပြောပါရစေ။

လေဖြတ်တဲ့အချိန် ရွှေလိုအဖိုးတန်တဲ့ ပထမဆုံး မိနစ်ခြောက်ဆယ်အတွင်းမှာ ဆေးရုံကို မြန်မြန်ရောက်နိုင်မယ်၊ သွေးကြောပိတ်တာဆို သွေးကြောဖွင့်၊ သွေးကြောပေါက်တာ/ပြတ်တာဆို ပြန်ဆက်နိုင်မယ်ဆို လေဖြတ်လို့ဖြစ်တဲ့ ဦးနှောက်ဆုံးရှုံးမှုကို ကယ်တင်နိုင်မှာပါ။

လေဖြတ်တာအတွက် FAST လို့ မှတ်ထားနိုင်ပါတယ်။

F - face
မျက်နှာတစ်ခြမ်း ရွဲ့တာ၊ ထုံတာ၊ မညီတော့တာ

A - arm
လက်တစ်ဖက် လှုပ်မရတာ

S - speech
လျှာလိပ်တာ၊ စကားလုံးတာ/မပီတော့တာ

T - time
ဒါတွေအားလုံးဟာ ရုတ်တရက် ဖြစ်ရပါမယ်။

လေဖြတ်တာဟာ သွေးတိုးကိုမထိန်းနိုင်လို့နောက်ဆက်တွဲဖြစ်လာတာပါ။ လေဖြတ်၀ေဒနာဟာ တမျှင်းမျှင်းနဲ့ ဘယ်တော့မှမဖြစ်ပါဘူး။ ရှေ့ပြေးလက္ခဏာ မရှိသလောက် ဖြစ်ပါတယ်။ တစ်ကြိမ်လေဖြတ်ဖူးခြင်းဟာ နောက်ထပ် လေဖြတ်နိုင်ခြေ အများဆုံးဖြစ်ပြီး ရှေ့ပြေးလက္ခဏာပါပဲ။

ဖြည်းဖြည်းချင်း ထုံလာတာ၊ ကျဥ်လာတာဟာ လေဖြတ်ခြင်းလက္ခဏာ လုံး၀မဟုတ်ပါ။ လေဖြတ်မှာကြောက်လျှင် သွေးတိုးထိန်းပါ။ ဆေးကို နေ့စဥ်သောက်ပါ။ ဆိုဒီယမ်လျှော့စားပါ။ ဆေးလိပ်ဖြတ်ပါ။ စိတ်ဖိစီးမှုလျှော့ချရန် နည်းလမ်းများ အသုံးပြုပါ....။

ရမ်းကုတွေဆီသွား၊ ထင်ရာတွေ လျှောက်လုပ်နေမယ့်အစား တကယ် လိုအပ်တဲ့ အာဟာရ ဖြည့်စွက်စာတွေ (Supplements) သောက်တာ ဘာမှ ရှက်စရာမဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ ပြဿနာကို မှန်မှန်ကန်ကန် ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းတာပါ။ အစားအသောက်ကနေ လိုအပ်တဲ့ ဓာတ်တွေကို လုံလောက်အောင် မရနိုင်ရင် ဒီလိုဖြည့်စွက်စာလေးတွေ သောက်ပေးတာက ကိုယ့်ရဲ့ အင်ဂျင်ကို upgrade လုပ်ပေးလိုက်သလိုပါပဲ။
...
...

​အချုပ်ပြောရရင်တော့ ကိုယ်တော်ချောတို့ရေ စွမ်းဆောင်ရည်ဆိုတာ တစ်ရက်တည်းနဲ့ တည်ဆောက်လို့ရတဲ့ အရာမဟုတ်ပါဘူး။ နေထိုင်မှုပုံစံ၊ စားသောက်မှုပုံစံ၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုနဲ့ စိတ်နေစိတ်ထား အားလုံးကို ဟန်ချက်ညီညီ ပြောင်းလဲပစ်မှ ရေရှည်အတွက် စိတ်ချရမယ့်၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ယုံကြည်မှု အပြည့်ရှိမယ့် စွမ်းအင်မျိုး ရမှာပါ။

​ကဲ... ညီလေး ပိုကျန်းမာလာဖို့ ဒီနေ့ကစပြီး ကိုယ့်ရဲ့ နေထိုင်မှုပုံစံထဲက ဘယ်အချက်ကို အရင်ဆုံး စတင် ပြောင်းလဲကြည့်မလဲဗျ။ ဘယ်လိုဆေးမျိုးတွေ မှီဝဲရမလဲသိချင်ရင်တော့ တယ်လီကျန်းမာမှာ အခုပဲ booking ယူလိုက်ပါ။ စောင့်မျှော်နေပါမယ် ညိုကီတို့...။

စေတနာဖြင့်
အဓိပတိ

ဆိုလိုတာက ဗိုက်ရွှဲလာလေလေ ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ မဟော်မုန်းတွေ များလာပြီး ကျားဟော်မုန်းတွေ ကျဆင်းသွားလေလေပဲ။ နောက်ပြီး ဗိုက်ကြီးက ကွယ်နေတော့ ဟိုနေရာကို သွေးအရောက်နည်းသွားတတ်တယ်။ ဒါကြောင့် ဗိုက်အဆီကျအောင် ဝိတ်ချတာက စွမ်းဆောင်ရည်အတွက် အကောင်းဆုံး ဆေးတစ်ခွက်ပါပဲ။
.

​၄။ ညီလေးက အရက်မကြိုက်ဘူးဗျ။

တချို့က ထင်ကြတယ်။ အရက်လေး နည်းနည်းဝင်သွားရင် ရဲဆေးတင်သလို ဖြစ်ပြီး ပိုစွမ်းတယ်ဆိုပြီးတော့လေ။ စိတ်အပန်းပြေအောင် သောက်တာကို နားလည်ပေးလို့ ရပေမယ့် အလွန်အကျွံဖြစ်လာရင်တော့ အရက်က ဦးနှောက်ထဲက လိင်စိတ်ကိုသာ နှိုးဆွပေးပြီး ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်းကိုကျတော့ ထုံထိုင်းသွားစေတယ်။ မူးရင်မှားတယ်ဆိုတာ တော်တော်လေး မဖြစ်နိုင်တဲ့ကိစ္စ။ ဒါပေမယ့်လည်း မှား မှားနိုင်လွန်းကြပါတယ်။ ဇာတ်ကားတွေထဲမယ် ပြောပါတယ်။
.

၅။ အပေါ်က မီးခိုးထွက်ရင် အောက်က မီးသေနေပြီ

ဆေးလိပ်ကလည်း အတူတူပဲ။ ဆေးလိပ်သောက်ရင် နီကိုတင်းဓာတ်ကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်ထဲက သွေးကြောငယ်လေးတွေ အကုန်ကျဉ်းကုန်တယ်။ လိင်အင်္ဂါဆီ သွားတဲ့ သွေးကြောလေးတွေဆိုတာ သိပ်သေးငယ်တာလေ။ သူတို့လေးတွေ ကျဉ်းသွားရင် ဘယ်လိုလုပ် သွေးဝင်တော့မလဲ။ ဒါတွေကို တတ်နိုင်သမျှ လျှော့နိုင်မှ ညီလေးက ပြန်လည် နိုးကြားလာမှာပါ။
.

​၆။ ဆီးချိုနဲ့ သွေးတိုးကို မမေ့ပါနဲ့။

တခါတလေ ကိုယ်က အစားအသောက်လည်း ဆင်ခြင်တယ်၊ လေ့ကျင့်ခန်းလည်း လုပ်တယ် ဒါပေမယ့် စွမ်းဆောင်ရည်က တက်မလာဘူးဆိုရင် ကိုယ့်မှာ ဆီးချို ဒါမှမဟုတ် သွေးတိုးရောဂါ အစပျိုးနေပြီလားဆိုတာ စစ်ဆေးကြည့်ဖို့ လိုပါတယ်။ ဆီးချိုက အာရုံကြောတွေကို ပျက်စီးစေပြီး၊ သွေးတိုးရောဂါက သွေးကြောတွေကို မာတောင့်သွားစေတယ်။ ဒီရောဂါ နှစ်ခုစလုံးဟာ ယောက်ျားတွေ ပန်းသေပန်းညှိုးဖြစ်ရခြင်းရဲ့ အဓိက တရားခံတွေပါ။ ဆရာဝန်နဲ့ ပြသပြီး သွေးချို၊ သွေးတိုးကို ပုံမှန်လေး ထိန်းထားနိုင်ပြီဆိုတာနဲ့တင် အခြေအနေက အများကြီး ပြန်ကောင်းလာနိုင်ပါတယ်။
.

​၇။ မမြင်ရတဲ့ ဘရိတ်ကို လေ့ကျင့်ပါ (Kegel လေ့ကျင့်ခန်း)

တချို့က မေးကြတယ်။ "ဆရာရေ ဘယ်ကြွက်သားကို လေ့ကျင့်ရမလဲ" တဲ့။ Gym သွားပြီး ဘိုင်ဆက် (Bicep) အကြီးကြီးတွေ ထွက်နေရုံနဲ့ ဟိုနေရာမှာ စွမ်းတာ မဟုတ်ဘူးဗျ။ တကယ့် လျှို့ဝှက်ချက်က တင်ပါးဆုံရိုးတွင်း ကြွက်သား (Pelvic Floor Muscle) လို့ခေါ်တဲ့ ညီလေးကို တိုက်ရိုက် ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ကြွက်သားမှာ ရှိတာ။ အလွယ်ဆုံး ပြောပြရရင် ကိုယ်က ဆီးသွားနေတယ်ဆိုပါစို့။ အဲဒီအချိန်မှာ ဆီးကို ရပ်သွားအောင် ရုတ်တရက် အောင့်လိုက်တဲ့အခါ တင်းသွားတဲ့ ကြွက်သားပေါ့။ အဲဒီကြွက်သားကို အားအားရှိတိုင်း တင်းလိုက်၊ စက္ကန့်အနည်းငယ်လောက် ထိန်းထားလိုက်၊ ပြီးရင် ပြန်လျှော့လိုက်နဲ့ အကြိမ်ကြိမ် (Kegel Exercise) သာ လုပ်ပေး။ ကားပိတ်နေတုန်း ကားပေါ်မှာပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ရုံးမှာ ထိုင်ခုံပေါ် ထိုင်နေရင်းဖြစ်ဖြစ် လုပ်နေလို့ရတယ်။ သိသာသိ မမြင်စေနဲ့ပေါ့။ နေ့တိုင်း သေသေချာချာလေးသာ လုပ်သွားကြည့်။ လပိုင်းလောက်နေရင် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း (Control) ဘယ်လောက် တက်လာလဲဆိုတာ လက်တွေ့ သိလာလိမ့်မယ်။
.

​၈။ ကိုကြီးစိတ်ရှုပ်ရင် ညီလေးလည်း မှိုင်သွားရော။

ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်ဟာ ခွဲခြားလို့မရအောင် တိုက်ရိုက် ဆက်စပ်နေတယ်။ ရုံးက အလုပ်တွေ ဖိစီးနေတယ်၊ အကြွေးတွေက ဝိုင်းဝိုင်းလည်နေတယ်၊ အိပ်ရေးကလည်း မဝဘူးဆိုရင် ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ကော်တီဆော (Cortisol) လို့ခေါ်တဲ့ ဖိစီးမှုဟော်မုန်းတွေ တစ်ဟုန်ထိုး ထွက်လာတယ်။ အဲဒီကောင် ထွက်လာပြီဆိုရင် ကျားဟော်မုန်းက အောက်ကို ထိုးကျသွားတော့တာပဲ။

နောက်ထပ် အဆိုးဆုံးက "ဒီနေ့ရော ငါ ဖြစ်ပါ့မလား" ဆိုပြီး ကြိုတွေးပူပန်နေတဲ့ စိတ် (Performance Anxiety) ပါပဲ။ တစ်ကြိမ်တစ်ခါလောက် အဆင်မပြေဖြစ်ဖူးတာနဲ့ပဲ နောက်အကြိမ်တွေမှာ အဆင်ပြေမှ​​ပြေပါ့မလားဆိုတဲ့ စိတ်ကြီးလည်း ညီလေးကို တော်တော်လေးဒုက္ခပေးတတ်တယ်။ တစ်ခုသိထားရမှာက စိတ်ဖိစီးနေရင် ဘယ်အရာမှ အလုပ်မဖြစ်နိုင်ဘူးဆိုတာပါပဲ။ ဒါကြောင့် အိပ်ရေးဝဝအိပ်ပါ။ စိတ်ကို ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ထားပါ။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် သက်သောင့်သက်သာ ဖြစ်အောင် နေပါ။
.

​၉။ လက်ခုပ်ဆိုတာ နှစ်ဖက်တီးမှ မြည်တာပါ။

လိင်မှုကိစ္စဆိုတာ ကိုယ်တစ်ယောက်တည်း အစွမ်းပြဖို့ စစ်တိုက်ထွက်တာမှ မဟုတ်တာ။ ဒါဟာ နှစ်ယောက်သား အပြန်အလှန် "အပေးအယူ သူနဲ့ ကျွန်မ" မျှနေမှရမယ့် ကိစ္စပါ။ ကိုယ့်အဖော်နဲ့ ပွင့်လင်းတဲ့ ဆက်ဆံရေး၊ နားလည်မှု၊ နွေးထွေးတဲ့ ချစ်ခြင်းမေတ္တာတွေကလည်း အများကြီး အရေးပါတယ်။ တစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ချိတ်ဆက်မှု အားကောင်းလေ၊ အစပျိုးပွေ့ဖက်မှုတွေကို အချိန်ပိုပေးလေ၊ စွမ်းဆောင်ရည်က သဘာဝကျကျ ပိုကောင်းလာလေပါပဲ။
.

​၁၀။ လိုအပ်ရင် ဆေးကူပါ။

ကိုယ်တော်ချောတို့ဟာ "ယောက်ျားရှိတဲ့ မာနတွေ" ပါ။ သို့သော်ငြားလည်း ဆေးကူရပြီဆိုတာနဲ့ "ငါ မစွမ်းတော့ဘူးလား" ဆိုပြီး သိမ်ငယ်သွားကြတာ။ တကယ်တော့ အဲဒီလို တွေးစရာ မလိုပါဘူး။ ဘယ်လောက် ကျန်းမာတဲ့သူဖြစ်ဖြစ်၊ ခန္ဓာကိုယ်က အားနည်းနေရင် ဆေးသောက်ရတာပဲလေ။

အကြာကြီးပစ်ထားခဲ့ပြီး အခုမှ သုံးရက်တည်းနဲ့တော့ (ညီလေး ကျန်းမာလာစေဖို့) မရနိုင်ပါ ကိုယ်တော်ချောတို့။

​​ယောက်ျားတွေရဲ့ သဘာဝက ထူးဆန်းတယ်ဗျ။ အပြင်လောကကြီးမှာ ဘယ်လောက်ပဲ အဆင်မပြေဖြစ်ဖြစ်၊ ဆီစျေးတွေ ဒေါ်လာစျေးတွေ ဘယ်လောက်ပဲ တက်တက်၊ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းလုံးမှာ ဘယ်လိုပဲ ကမောက်ကမ ဖြစ်နေနေ တစ်လောကလုံးနဲ့ သူတို့နဲ့က မဆိုင်သလို အေးအေးဆေးဆေး ခေါင်းငုံ့ပြီး ပြုံးပြုံးလေး ခံနိုင်ရည် ရှိရင်ရှိကြမယ် . . . ဒါပေမယ့် "ဟိုကိစ္စ" လို့ခေါ်တဲ့ အိပ်ရာပေါ်က ကိစ္စမှာတော့ ဘယ်ယောက်ျားမှ ဇာတိမာန် အကျမခံချင်ကြဘူး။ သူများထက် ပိုပြီး စွမ်းဆောင်ရည် မြင့်ချင်ကြတာချည်းပါပဲ။

​ဒါပေမယ့် တကယ့် လက်တွေ့ဘဝကြီးက ရုပ်ရှင်ထဲကလို မဟုတ်ဘူးလေဗျာ။ လူတွေဟာ မိသားစုအတွက်၊ ဘဝရှေ့ရေးအတွက် ရုန်းကန်ကြရတယ်။ မနက်မိုးလင်းတာနဲ့ ကားကျပ်တဲ့ဒဏ်၊ ရုံးက အလုပ်ဖိစီးမှုဒဏ်တွေကို ခံရတယ်။ တစ်နေကုန် အလုပ်လုပ်ရတယ်။ စိတ်အပန်းပြေအောင်ဆိုပြီး ညနေဘက်လေး သူငယ်ချင်းတွေနဲ့အတူ ဘီယာလေး တစ်ခွက်တစ်ဖလား သောက်ကြတယ်။ အိပ်ချိန်တန်တော့လည်း ခေါင်းထဲမှာ မနက်ဖြန်အတွက် တွေးစရာတွေက ပြည့်နေလို့ လူက အိပ်ရေး သိပ်မဝချင်ဘူး။

​ဒီလိုနဲ့ အသက်တွေက ၃၀ ကျော်၊ ၄၀ ထဲ ရောက်လာတဲ့အခါ ဂရုမစိုက်ဘဲ ပစ်ထားခဲ့တဲ့ လူဆိုတဲ့ စက်ကြီးကလည်း တဖြည်းဖြည်း ဟောင်းနွမ်းလာတာပေါ့။ အင်ဂျင်တွေက အရင်လို မရုန်းနိုင်တော့ဘူး။ အနည်တွေများပြီး ချေး(ဂျီး)တွေပိတ်လာပြီ။ စက်က တော်ရုံနဲ့လည်း နိုးမလာတတ်တော့ဘူး။

အဲဒီအချိန်ကျမှ "ဆရာရေ... ညီလေးက အရင်လို ခေါင်းမထောင်တော့ဘူး၊ ခိုင်းမရတော့ဘူး။ မနက်ဖြန် အဆင်ပြေအောင် ချက်ချင်း ပြန်စွမ်းလာမယ့် ဆေးလေး ဘာလေးများ မရှိဘူးလား" ဆိုပြီး ရောက်ရောက်လာတတ်ကြတယ်။

​စဉ်းစားသာ ကြည့်ကြပေတော့ဗျာ။ နှစ်ပေါင်းများစွာ ဘဝဒဏ်တွေ အလူးအလဲ ခံလာရတဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို သုံးရက်တည်းနဲ့ နဂိုအတိုင်း တင်းတောင်တင်းတောင် ပြန်ကောင်းချင်လို့တော့ ဘယ်လွယ်ပါ့မလဲနော်။ အမျိုးသားစွမ်းဆောင်ရည် ဆိုတာမျိုးက ချက်ချင်းလုပ် ချက်ချင်းရအောင် မာမားခေါက်ဆွဲပြုတ်တာမှ မဟုတ်တာ။ တချို့ကိစ္စတွေက ဆေးပြင်းတွေနဲ့ အချိန်တိုအတွင်း ခဏတဖြုတ် အဆင်ပြေအောင် လုပ်လို့ရပေမယ့် ရေရှည်မှာကျတော့ နှလုံးတွေ တုန်လာမယ်၊ သွေးတိုးလာမယ်၊ နောက်ဆုံး လုံးဝ ပန်းသေပန်းညှိုးတဲ့အထိ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးတွေ ခံစားရတတ်တယ်။

ကိုယ့်ဘက်က သေချာအချိန်ယူပြီး ရေရှည်မှာ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး မရှိဘဲ တကယ် စွမ်းဆောင်ရည်ကောင်းချင်တယ်ဆိုရင်တော့ အောက်က အချက်လေးတွေကို စိတ်ရှည်လက်ရှည်နဲ့ တဖြည်းဖြည်း ပြင်ယူမှ ရပါလိမ့်မယ်။

သိပ်မလောကြပါနဲ့ ညိုကီတိုရေ။
.

​၁။ အင်ဂျင်ကောင်းဖို့ ဆီမှန်ဖို့လိုတယ်။

စွမ်းဆောင်ရည်ဆိုတာ သွေးလှည့်ပတ်မှု (Blood Circulation) နဲ့ တိုက်ရိုက်ဆိုင်ပါတယ်။ ယောက်ျားတစ်ယောက်ရဲ့ လိင်အင်္ဂါဆိုတာ ရေမြှုပ်လိုပဲဗျ။ သွေးတွေ ဒလဟော စီးဝင်လာမှ ကြီးထွားမာကျောလာတာ။ နေ့တိုင်းလိုလို အဆီအအိမ့်တွေချည်း စားနေမယ်ဆိုရင် သွေးကြောတွေထဲမှာ ကိုလက်စထရော အဆီတွေက ပိတ်ဆို့နေပြီး သွေးက ဘယ်လိုလုပ် အောက်ဆီ ရောက်တော့မလဲ။ ပိုက်ခေါင်းပိတ်နေတဲ့ ရေပိုက်လို ဖြစ်နေမှာပေါ့။

​ဒါကြောင့် အစားအသောက်ကို ဂရုစိုက်ပါ။ ပင်လယ်စာ များများစားပါ။ အထူးသဖြင့် ကမာကောင် (Oyster) လို ခရုကမာ အမျိုးအစားတွေပေါ့။ သူ့အထဲမှာပါတဲ့ ဇင့်ဓာတ် (Zinc) က ကျားဟော်မုန်း (Testosterone) ထုတ်လုပ်မှုကို အစွမ်းကုန် အားပေးတယ်။ သံပခြုပ်က ဟိုဟာကောင်းတယ်ဆိုတာ ညိုကီတို့ ကြားဖူးမှာပါ။

နောက်ပြီး အရောင်ရင့်တဲ့ အသီးအနှံတွေ၊ ဥပမာ - ဖရဲသီးလို အရည်ရွှမ်းတဲ့ အသီးတွေကို များများစားပေးပါ။ ဖရဲသီးကို သဘာဝ ဗိုင်ယာဂရာ (Natural Viagra) လို့တောင် တင်စားကြတယ်။ သူ့မှာပါတဲ့ Citrulline ဓာတ်က သွေးကြောတွေကို ကျယ်စေပြီး သွေးလည်ပတ်မှု ကောင်းစေလို့ပါ။
.

​၂။ လှေကားသုံးထစ်တက်တာနဲ့ အမောဖောက်နေရင် အစွမ်းပြဖို့ ခက်ပါလိမ့်မယ်။

အိပ်ရာပေါ်က ကိစ္စဆိုတာ အလွယ်လေးလို့ ထင်နေလား။ ဒါဟာ ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးရဲ့ အင်အားကို သုံးရတဲ့၊ နှလုံးနဲ့ အဆုတ်ကို အလုပ်ပေးရတဲ့ အားကစားတစ်ရပ်ပါပဲ။ တစ်နေ့ကို အနည်းဆုံး မိနစ် ၂၀ ကနေ တစ်နာရီလောက် နှလုံးခုန်မြန်ပြီး ချွေးထွက်တဲ့ လေ့ကျင့်ခန်းမျိုး လုပ်ပေးရမယ်။ ပြေးတာ၊ ရေကူးတာ၊ စက်ဘီးစီးတာ၊ ကြိုးခုန်တာ ကိုယ်ကြိုက်တာ ကိုယ်လုပ်။ အဓိကက နှလုံးက သွေးကို ကောင်းကောင်း ညှစ်ထုတ်ပေးနိုင်ဖို့နဲ့ အမောခံနိုင်ဖို့ (Stamina) ပါပဲ။

လှေကားလေး နည်းနည်းတက်တာနဲ့ "ဟူး... ဟား... ဟော... ဟဲ..." နဲ့ အမောဖောက်နေတဲ့ သူတစ်ယောက်က အကြာကြီး အစွမ်းပြဖို့ဆိုတာ ရုပ်ရှင်ထဲမှာပဲ ရပါလိမ့်မယ်။ အောက်ပိုင်း သန်မာချင်ရင် တစ်ကိုယ်လုံး သန်မာအောင် အရင်လေ့ကျင့်ရပါတယ်။
.

​၃။ ဗိုက်ကြီးရွှဲလာရင် ညီလေးက သိမ်ငယ်သွားရော။

ဒါက တော်တော်များများ သတိမထားမိတဲ့ အချက်ဗျ။ အသက်အရွယ်ရလာလို့၊ ထိုင်တာများလို့ ဗိုက်ကလေး စူလာတာ၊ ခါးတုတ်လာတာက သာမန်ပါပဲလို့ ထင်စရာရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ သိပ္ပံနည်းကျ ပြောရရင် ဗိုက်က အဆီဆဲလ်တွေဟာ ကျားဟော်မုန်း (Testosterone) တွေကို မဟော်မုန်း (Estrogen) အဖြစ် ပြောင်းပစ်လိုက်တဲ့ စက်ရုံတွေဗျ။